Online ψυχοθεραπεία: είναι αποτελεσματική όσο η δια ζώσης;

Η online ψυχοθεραπεία έχει γίνει πλέον μια συνηθισμένη μορφή ψυχολογικής φροντίδας. Παρ’ όλα αυτά, ένα από τα πιο συχνά ερωτήματα παραμένει: μπορεί μια συνεδρία μέσω βιντεοκλήσης να είναι πραγματικά τόσο ουσιαστική όσο μια συνάντηση στο ίδιο δωμάτιο;

Η σύντομη απάντηση είναι ότι, για αρκετούς ανθρώπους και για αρκετές μορφές θεραπείας, η εξ αποστάσεως ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι αποτελεσματική. Η πιο ακριβής απάντηση, όμως, χρειάζεται ορισμένες διακρίσεις. Δεν είναι όλες οι online παρεμβάσεις ίδιες, δεν έχει μελετηθεί κάθε θεραπευτική προσέγγιση στον ίδιο βαθμό και η καταλληλότητα της μορφής εξαρτάται από τον άνθρωπο, το πρόβλημα που αντιμετωπίζει και τις συνθήκες μέσα στις οποίες γίνεται η θεραπεία.

Τι εννοούμε όταν λέμε «online ψυχοθεραπεία»;

Ο όρος χρησιμοποιείται συχνά για διαφορετικές μορφές παρέμβασης:

• ζωντανές συνεδρίες με ψυχοθεραπευτή μέσω βιντεοκλήσης,
• δομημένα διαδικτυακά θεραπευτικά προγράμματα με καθοδήγηση θεραπευτή,
• εφαρμογές ή προγράμματα αυτοβοήθειας,
• θεραπεία μέσω τηλεφώνου,
• συνδυασμούς online και δια ζώσης συνεδριών.

Οι μορφές αυτές δεν είναι ισοδύναμες. Ένα αυτοματοποιημένο πρόγραμμα αυτοβοήθειας δεν είναι το ίδιο πράγμα με μια εβδομαδιαία συνεδρία σε πραγματικό χρόνο. Γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή όταν διαβάζουμε ότι «η online θεραπεία είναι αποτελεσματική»: πρέπει να γνωρίζουμε ποια ακριβώς μορφή θεραπείας μελετήθηκε.

Στην κλινική πράξη, όταν μιλάμε για online ψυχοθεραπεία, συνήθως αναφερόμαστε σε κανονικές συνεδρίες σε πραγματικό χρόνο, στις οποίες θεραπευτής και θεραπευόμενος βρίσκονται σε διαφορετικό χώρο.

Τι δείχνει η έρευνα για την αποτελεσματικότητα;

Ένα σημαντικό μέρος της ισχυρότερης ερευνητικής τεκμηρίωσης αφορά τη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία μέσω διαδικτύου με υποστήριξη θεραπευτή.

Σε επικαιροποιημένη συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση άμεσων συγκρίσεων, η therapist-supported internet-based CBT εμφάνισε συνολικά παρόμοια αποτελέσματα με τη δια ζώσης CBT σε ένα εύρος ψυχικών και σωματικών προβλημάτων (Hedman-Lagerlöf et al., 2023).

Αυτό είναι σημαντικό εύρημα, αλλά δεν σημαίνει ότι κάθε μορφή online θεραπείας έχει αποδειχθεί ισοδύναμη με κάθε αντίστοιχη δια ζώσης θεραπεία. Τα δεδομένα είναι πολύ περισσότερα για ορισμένες δομημένες παρεμβάσεις και λιγότερα για άλλες προσεγγίσεις.

Επομένως, το πιο ακριβές συμπέρασμα είναι ότι η απόσταση από μόνη της δεν φαίνεται να ακυρώνει τη δυνατότητα αποτελεσματικής ψυχοθεραπείας, αλλά η ποιότητα των δεδομένων διαφέρει ανάλογα με το είδος της θεραπείας και τον πληθυσμό που μελετάται.

Μπορεί να δημιουργηθεί θεραπευτική σχέση μέσα από μια οθόνη;

Για πολλούς ανθρώπους αυτή είναι η ουσιαστικότερη ανησυχία.

Η ψυχοθεραπεία δεν είναι μόνο μια σειρά τεχνικών. Η σχέση ανάμεσα στον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο —η εμπιστοσύνη, η συνεργασία, η αίσθηση ότι υπάρχει κοινή κατανόηση του προβλήματος και της θεραπευτικής κατεύθυνσης— αποτελεί σημαντικό μέρος της διαδικασίας.

Μεγάλη μετα-ανάλυση της ψυχοθεραπείας έχει δείξει ότι η ποιότητα της θεραπευτικής συμμαχίας συνδέεται σταθερά με το θεραπευτικό αποτέλεσμα, ανεξάρτητα από τη θεωρητική προσέγγιση (Flückiger et al., 2018).

Μια συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που συνέκρινε τη θεραπευτική συμμαχία σε ψυχοθεραπεία μέσω βιντεοκλήσης και σε δια ζώσης ψυχοθεραπεία δεν βρήκε στατιστικά σημαντική διαφορά ούτε όταν την αξιολογούσαν οι θεραπευόμενοι ούτε όταν την αξιολογούσαν οι θεραπευτές (Seuling et al., 2024).

Παράλληλα, μετα-ανάλυση 31 μελετών τηλεθεραπείας έδειξε ότι η καλύτερη θεραπευτική συμμαχία σχετιζόταν με καλύτερη έκβαση και στην εξ αποστάσεως θεραπεία, αν και το μέγεθος της συσχέτισης ήταν μικρό και υπήρχε σημαντική διαφοροποίηση ανάμεσα στις μελέτες (Aafjes-van Doorn et al., 2024).

Άρα, η θεραπευτική σχέση μπορεί να αναπτυχθεί και online. Αυτό δεν σημαίνει ότι η εμπειρία είναι πανομοιότυπη.

Τι αλλάζει όταν δεν βρισκόμαστε στο ίδιο δωμάτιο;

Στη δια ζώσης συνεδρία υπάρχουν περισσότερες πληροφορίες από τη φυσική παρουσία: η στάση ολόκληρου του σώματος, μικρές κινήσεις, ο τρόπος με τον οποίο κάποιος μπαίνει ή βγαίνει από τον χώρο, οι σιωπές μέσα σε ένα κοινό δωμάτιο.

Online, μέρος αυτών των πληροφοριών περιορίζεται.

Από την άλλη πλευρά, ο θεραπευόμενος βρίσκεται συχνά σε ένα οικείο περιβάλλον και η θεραπεία μπορεί να ενταχθεί ευκολότερα στην καθημερινότητά του. Για κάποιους ανθρώπους αυτό διευκολύνει το άνοιγμα. Για άλλους, αντίθετα, η απομάκρυνση από το σπίτι και η είσοδος σε έναν ξεχωριστό θεραπευτικό χώρο αποτελεί σημαντικό μέρος της εμπειρίας.

Το μέσο επομένως αλλάζει τη συνάντηση χωρίς να την καταργεί.

Τι γνωρίζουμε για την online ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία;

Η ερευνητική βάση είναι μικρότερη από εκείνη της internet-based CBT.

Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση επτά τυχαιοποιημένων μελετών internet-delivered psychodynamic therapy βρήκε θετικά αποτελέσματα για κύρια συμπτώματα, κατάθλιψη, άγχος και ποιότητα ζωής. Οι επιδράσεις διατηρούνταν ή αυξάνονταν κατά την παρακολούθηση. Οι συγγραφείς, όμως, τόνισαν ότι ο μικρός αριθμός μελετών περιορίζει τη γενίκευση των συμπερασμάτων (Lindegaard et al., 2020).

Μια νεότερη συστηματική ανασκόπηση του 2026 εξέτασε ειδικά τους πιθανούς μηχανισμούς αλλαγής στις διαδικτυακές ψυχοδυναμικές παρεμβάσεις. Βρήκε ενδείξεις ότι η συναισθηματική επεξεργασία, η συναισθηματική ρύθμιση και η θεραπευτική συμμαχία μπορεί να σχετίζονται με την αλλαγή, αλλά υπογράμμισε επίσης ότι η διαθέσιμη βιβλιογραφία παραμένει μικρή και ετερογενής (Mortimer et al., 2026).

Επομένως, δεν θα ήταν επιστημονικά ακριβές να πούμε ότι έχει αποδειχθεί πως κάθε online ψυχοδυναμική θεραπεία είναι «ίδια» με τη δια ζώσης. Υπάρχουν, όμως, επαρκείς ενδείξεις ώστε η εξ αποστάσεως ψυχοδυναμική εργασία να μη θεωρείται από μόνη της μια κατώτερη ή μη θεραπευτική μορφή επαφής.

Πότε η online ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμη;

Η εξ αποστάσεως μορφή μπορεί να διευκολύνει ανθρώπους που:

• ζουν μακριά από τον θεραπευτή που επιθυμούν,
• κατοικούν στο εξωτερικό και θέλουν θεραπεία στη μητρική τους γλώσσα,
• ταξιδεύουν ή μετακινούνται συχνά,
• έχουν περιορισμένο χρόνο για μετακινήσεις,
• αντιμετωπίζουν κινητικές ή άλλες πρακτικές δυσκολίες,
• χρειάζεται να συνεχίσουν μια θεραπεία μετά από μετακόμιση,
• μπορούν να εξασφαλίσουν μεγαλύτερη συνέπεια όταν δεν απαιτείται φυσική μετακίνηση.

Η πρακτική ευκολία δεν είναι αμελητέα. Η ψυχοθεραπεία συνήθως απαιτεί σταθερότητα και επαναλαμβανόμενη παρουσία. Μια μορφή θεραπείας που επιτρέπει στον άνθρωπο να συμμετέχει με μεγαλύτερη συνέπεια μπορεί να έχει πραγματική κλινική αξία.

Πότε μπορεί να μην είναι η καλύτερη επιλογή;

Η online θεραπεία δυσκολεύεται όταν δεν μπορεί να δημιουργηθεί ένα επαρκώς ασφαλές και ιδιωτικό πλαίσιο.

Παραδείγματα είναι όταν:

• άλλοι άνθρωποι μπορούν να ακούσουν τη συνεδρία,
• δεν υπάρχει σταθερός και ήσυχος χώρος,
• η σύνδεση διακόπτεται συστηματικά,
• ο θεραπευόμενος συνδέεται ενώ οδηγεί ή βρίσκεται σε δημόσιο χώρο,
• υπάρχουν συνεχείς ειδοποιήσεις και παράλληλες δραστηριότητες,
• η κλινική κατάσταση απαιτεί διαφορετικό ή πιο εντατικό επίπεδο φροντίδας.

Σε καταστάσεις οξείας κρίσης, σοβαρού κινδύνου αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας, έντονης αποδιοργάνωσης ή άλλων προβλημάτων που απαιτούν άμεση αξιολόγηση, το ζήτημα δεν είναι απλώς «online ή δια ζώσης». Μπορεί να χρειάζεται συνεργασία με ιατρό, ψυχίατρο, υπηρεσία επειγόντων ή άλλο κατάλληλο πλαίσιο φροντίδας.

Ο θεραπευτικός χώρος έχει σημασία και online

Το γεγονός ότι μια συνεδρία γίνεται από το σπίτι δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντιμετωπίζεται όπως μια συνηθισμένη βιντεοκλήση.

Βοηθά να υπάρχει:

• ιδιωτικός χώρος,
• σταθερή θέση και συσκευή,
• ακουστικά όταν χρειάζονται για την ιδιωτικότητα,
• κλειστές ειδοποιήσεις,
• λίγα λεπτά πριν από τη συνεδρία για μετάβαση,
• λίγος χρόνος μετά τη συνεδρία πριν από την επιστροφή στις υποχρεώσεις.

Στη δια ζώσης θεραπεία, η διαδρομή προς το γραφείο δημιουργεί από μόνη της ένα όριο ανάμεσα στην καθημερινότητα και στη θεραπεία. Online, αυτό το όριο χρειάζεται συχνά να δημιουργηθεί πιο συνειδητά.

Online ή δια ζώσης: ποια μορφή είναι καλύτερη;

Δεν υπάρχει μία απάντηση για όλους.

Για έναν άνθρωπο η φυσική παρουσία στον ίδιο χώρο μπορεί να είναι σημαντική για την αίσθηση σύνδεσης. Για κάποιον άλλο, η δυνατότητα να μιλήσει από έναν οικείο χώρο μπορεί να μειώνει πρακτικά εμπόδια και να διευκολύνει τη συνέπεια.

Το κατάλληλο ερώτημα δεν είναι μόνο:

«Είναι γενικά αποτελεσματική η online ψυχοθεραπεία;»

αλλά και:

«Μπορώ, μέσα σε αυτό το πλαίσιο, να δημιουργήσω μια σταθερή, ιδιωτική και ουσιαστική θεραπευτική σχέση;»

Η τεχνολογία είναι το μέσο, όχι η θεραπεία

Η βιντεοκλήση είναι ο τρόπος με τον οποίο πραγματοποιείται η συνάντηση. Δεν αποτελεί από μόνη της θεραπευτική μέθοδο.

Η ουσιαστική δουλειά εξακολουθεί να αφορά τον άνθρωπο: το άγχος, τις σχέσεις, τις απώλειες, τις συγκρούσεις, τις επιθυμίες, τους φόβους και τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα που μπορεί να δυσκολεύουν τη ζωή του.

Για περισσότερα σχετικά με το πώς μπορεί να συνδέεται η ψυχοθεραπευτική αλλαγή με τη μάθηση και τη νευροπλαστικότητα, μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο «Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο κατά τη διάρκεια της ψυχοθεραπείας;».

Βιβλιογραφία

Aafjes-van Doorn, K., Spina, D. S., Horne, S. J., & Békés, V. (2024). The association between quality of therapeutic alliance and treatment outcomes in teletherapy: A systematic review and meta-analysis. Clinical Psychology Review, 110, 102430. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2024.102430

Flückiger, C., Del Re, A. C., Wampold, B. E., & Horvath, A. O. (2018). The alliance in adult psychotherapy: A meta-analytic synthesis. Psychotherapy, 55(4), 316–340. https://doi.org/10.1037/pst0000172

Hedman-Lagerlöf, E., Carlbring, P., Svärdman, F., Riper, H., Cuijpers, P., & Andersson, G. (2023). Therapist-supported Internet-based cognitive behaviour therapy yields similar effects as face-to-face therapy for psychiatric and somatic disorders: An updated systematic review and meta-analysis. World Psychiatry, 22(2), 305–314. https://doi.org/10.1002/wps.21088

Lindegaard, T., Berg, M., & Andersson, G. (2020). Efficacy of Internet-delivered psychodynamic therapy: Systematic review and meta-analysis. Psychodynamic Psychiatry, 48(4), 437–454. https://doi.org/10.1521/pdps.2020.48.4.437

Mortimer, R., Iluczyk, D., Li, E., Mechler, J., Lindqvist, K., Andersson, G., Midgley, N., & Clements, H. (2026). What is known about mediators, moderators and predictors of change in psychodynamic internet-delivered interventions for mental health? A systematic review and narrative synthesis. Psychotherapy Research. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/10503307.2026.2692602

Seuling, P. D., Fendel, J. C., Spille, L., Göritz, A. S., & Schmidt, S. (2024). Therapeutic alliance in videoconferencing psychotherapy compared to psychotherapy in person: A systematic review and meta-analysis. Journal of Telemedicine and Telecare, 30(10), 1521–1531. https://doi.org/10.1177/1357633X231161774