Πρώτη συνεδρία ψυχοθεραπείας: τι να περιμένω;

Η πρώτη συνεδρία ψυχοθεραπείας μπορεί να συνοδεύεται από αρκετή αβεβαιότητα.

«Τι θα με ρωτήσει;»

«Πρέπει να έχω αποφασίσει ακριβώς ποιο είναι το πρόβλημά μου;»

«Χρειάζεται να πω όλη την ιστορία μου από την πρώτη φορά;»

«Κι αν δεν ξέρω από πού να αρχίσω;»

Αυτές οι απορίες είναι αναμενόμενες. Η πρώτη συνάντηση δεν είναι εξέταση και δεν χρειάζεται να παρουσιαστεί μια τέλεια, οργανωμένη αφήγηση της ζωής σας. Είναι κυρίως η αρχή μιας διαδικασίας στην οποία θεραπευτής και θεραπευόμενος προσπαθούν να καταλάβουν τι σας φέρνει στη θεραπεία, τι χρειάζεστε και αν μπορούν να συνεργαστούν με έναν τρόπο που έχει νόημα για εσάς.

Χρειάζεται να προετοιμαστώ;

Όχι με την έννοια ότι πρέπει να γράψετε ολόκληρη την ιστορία σας ή να γνωρίζετε ήδη τη διάγνωσή σας.

Μπορεί, όμως, να είναι χρήσιμο πριν από τη συνεδρία να σκεφτείτε μερικές απλές ερωτήσεις:

• Τι με έκανε να ζητήσω βοήθεια τώρα;
• Τι είναι αυτό που με δυσκολεύει περισσότερο αυτή την περίοδο;
• Πόσο καιρό συμβαίνει;
• Πώς επηρεάζει την καθημερινότητά μου;
• Τι θα ήθελα να είναι διαφορετικό αν η θεραπεία με βοηθήσει;

Δεν χρειάζεται να έχετε σαφείς απαντήσεις σε όλα.

Πολλοί άνθρωποι ξεκινούν θεραπεία λέγοντας απλώς:

«Δεν είμαι καλά, αλλά δεν ξέρω ακριβώς γιατί.»

Αυτό είναι ήδη αρκετό σημείο εκκίνησης.

Τι συμβαίνει συνήθως στην πρώτη συνεδρία;

Δεν υπάρχει ένα μοναδικό πρωτόκολλο που ακολουθούν όλοι οι θεραπευτές.

Συνήθως, όμως, η πρώτη συνάντηση περιλαμβάνει έναν συνδυασμό από:

1. συζήτηση για τον λόγο που σας έφερε στη θεραπεία,
2. ερωτήσεις για την πορεία της δυσκολίας,
3. ορισμένες πληροφορίες για το ιστορικό σας,
4. διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο επηρεάζεται η ζωή σας,
5. συζήτηση για το θεραπευτικό πλαίσιο,
6. χώρο για δικές σας ερωτήσεις.

Ο θεραπευτής προσπαθεί να σχηματίσει μια πρώτη εικόνα, όχι να καταλήξει υποχρεωτικά σε μια πλήρη εξήγηση μέσα σε μία ώρα.

Τι μπορεί να με ρωτήσει ο θεραπευτής;

Ανάλογα με την προσέγγιση και το πρόβλημα, μπορεί να σας ρωτήσει για:

• το τι συμβαίνει αυτή την περίοδο,
• πότε ξεκίνησαν τα συμπτώματα,
• προηγούμενες περιόδους με παρόμοιες δυσκολίες,
• σημαντικές σχέσεις,
• οικογενειακό και προσωπικό ιστορικό,
• εργασία ή σπουδές,
• ύπνο και καθημερινή λειτουργικότητα,
• προηγούμενη ψυχοθεραπεία,
• φαρμακευτική αγωγή ή συνεργασία με ψυχίατρο,
• χρήση ουσιών,
• σημαντικές απώλειες ή τραυματικές εμπειρίες,
• σκέψεις αυτοτραυματισμού ή αυτοκτονίας όταν υπάρχει σχετική ένδειξη.

Ορισμένες ερωτήσεις μπορεί να φαίνονται μακρινές από το πρόβλημα που σας έφερε. Ο σκοπός τους είναι συνήθως να κατανοηθεί το ευρύτερο πλαίσιο και να αξιολογηθεί αν χρειάζεται κάποια πρόσθετη μορφή υποστήριξης.

Δεν είναι απαραίτητο όλες οι πληροφορίες να συγκεντρωθούν στην πρώτη συνάντηση.

Πρέπει να πω τα πάντα από την πρώτη φορά;

Όχι.

Η ψυχοθεραπεία χρειάζεται ειλικρίνεια για να μπορεί να λειτουργήσει, αλλά η ειλικρίνεια δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποκαλύψετε αμέσως κάθε δύσκολη ή προσωπική εμπειρία.

Η εμπιστοσύνη δημιουργείται σταδιακά.

Μπορείτε να πείτε:

«Υπάρχει κάτι σημαντικό που δεν είμαι ακόμη έτοιμος να συζητήσω.»

Αυτή είναι ουσιαστική πληροφορία και μπορεί να γίνει σεβαστή.

Παράλληλα, ορισμένα ζητήματα που αφορούν άμεσα την ασφάλεια, την υγεία ή τη λήψη φαρμάκων είναι σημαντικό να συζητούνται όταν σχετίζονται με την αξιολόγηση και τη φροντίδα.

Τι γίνεται αν κλάψω;

Δεν χρειάζεται να απολογηθείτε.

Το κλάμα μπορεί να εμφανιστεί επειδή συζητείται κάτι επώδυνο, επειδή υπάρχει ανακούφιση που κάτι λέγεται για πρώτη φορά ή επειδή η ίδια η απόφαση να ζητήσει κάποιος βοήθεια έχει μεγάλο συναισθηματικό βάρος.

Δεν είναι όμως απαραίτητο να κλάψετε για να είναι «αληθινή» η συνεδρία.

Άλλοι άνθρωποι μιλούν με έντονο συναίσθημα, άλλοι πιο αποστασιοποιημένα, άλλοι χρειάζονται χρόνο μέχρι να αισθανθούν αρκετή ασφάλεια.

Δεν υπάρχει σωστός τρόπος να είστε θεραπευόμενος.

Κι αν δεν ξέρω τι να πω;

Μπορείτε να ξεκινήσετε ακριβώς από αυτό.

«Δεν ξέρω από πού να αρχίσω.»

Ο θεραπευτής μπορεί να σας βοηθήσει με ερωτήσεις.

Στην ψυχοδυναμική θεραπεία, ακόμη και η δυσκολία να αρχίσει κάποιος, η ανάγκη να «τα πει σωστά» ή ο φόβος ότι ο θεραπευτής θα τον κρίνει μπορούν σταδιακά να γίνουν μέρος της κατανόησης του τρόπου με τον οποίο σχετίζεται με τους άλλους.

Δεν είναι απαραίτητο να φέρετε μια τέλεια ιστορία. Η θεραπεία είναι ένας από τους χώρους στους οποίους αυτή η ιστορία μπορεί να αρχίσει να οργανώνεται.

Θα πάρω διάγνωση στην πρώτη συνεδρία;

Όχι απαραίτητα.

Σε ορισμένα θεραπευτικά ή ιατρικά πλαίσια μπορεί να πραγματοποιείται πιο δομημένη διαγνωστική αξιολόγηση. Σε άλλα, η κατανόηση του προβλήματος αναπτύσσεται σε περισσότερες συναντήσεις.

Μια ψυχιατρική διάγνωση μπορεί να είναι χρήσιμη για την επιλογή θεραπείας, την επικοινωνία μεταξύ επαγγελματιών και την κατανόηση συγκεκριμένων συμπτωμάτων. Δεν αποτελεί, όμως, πλήρη περιγραφή ενός ανθρώπου.

Ειδικά όταν υπάρχουν συμπτώματα που μπορεί να έχουν και σωματική αιτία, ο θεραπευτής μπορεί να προτείνει ιατρική αξιολόγηση αντί να θεωρήσει αυτόματα ότι όλα οφείλονται σε ψυχολογικούς παράγοντες.

Θα μου πει από την πρώτη συνεδρία «τι έχω»;

Πιθανότατα όχι με τη βεβαιότητα που φαντάζεται κανείς.

Μια υπεύθυνη αρχική εκτίμηση μπορεί να περιλαμβάνει πρώτες υποθέσεις για το ποια προβλήματα φαίνεται να είναι πιο σημαντικά, αν χρειάζεται περαιτέρω αξιολόγηση, αν η συγκεκριμένη θεραπευτική προσέγγιση φαίνεται κατάλληλη ή αν χρειάζεται συνεργασία με άλλον επαγγελματία.

Οι υποθέσεις αυτές μπορεί να αλλάξουν όσο συγκεντρώνονται περισσότερες πληροφορίες.

Η γρήγορη βεβαιότητα δεν είναι πάντοτε ένδειξη καλύτερης κατανόησης.

Τι είναι το θεραπευτικό πλαίσιο;

Ένα μέρος της πρώτης ή των πρώτων συνεδριών αφορά συνήθως τους πρακτικούς και επαγγελματικούς όρους της συνεργασίας.

Μπορεί να συζητηθούν:

• η διάρκεια της συνεδρίας,
• η συχνότητα των συναντήσεων,
• η αμοιβή,
• η πολιτική ακυρώσεων,
• ο τρόπος επικοινωνίας εκτός συνεδριών,
• οι διακοπές,
• η εμπιστευτικότητα και τα όριά της,
• η μορφή της θεραπείας —δια ζώσης ή online—,
• τι γίνεται σε περίπτωση επείγοντος.

Αυτά μπορεί να φαίνονται «διοικητικά», αλλά αποτελούν μέρος της θεραπείας.

Ένα σαφές πλαίσιο μειώνει την αβεβαιότητα και βοηθά να δημιουργηθεί μια σχέση στην οποία και οι δύο γνωρίζουν τι μπορούν να περιμένουν.

Τι σημαίνει εμπιστευτικότητα;

Όσα συζητούνται στην ψυχοθεραπεία αντιμετωπίζονται ως εμπιστευτικά σύμφωνα με τους επαγγελματικούς και νομικούς κανόνες που ισχύουν.

Η εμπιστευτικότητα, όμως, δεν είναι σε όλες τις περιπτώσεις απόλυτη. Υπάρχουν συγκεκριμένες εξαιρέσεις που μπορεί να σχετίζονται, για παράδειγμα, με σοβαρό και άμεσο κίνδυνο ή με άλλες νομικές υποχρεώσεις.

Ο θεραπευτής θα πρέπει να μπορεί να σας εξηγήσει με κατανοητό τρόπο ποιοι είναι οι κανόνες που διέπουν τη δική του επαγγελματική πρακτική.

Είναι απολύτως θεμιτό να ρωτήσετε.

Μπορώ να κάνω ερωτήσεις στον θεραπευτή;

Ναι.

Η πρώτη συνεδρία δεν είναι μόνο η αξιολόγηση του θεραπευόμενου από τον θεραπευτή. Είναι και μια ευκαιρία για εσάς να καταλάβετε πώς δουλεύει ο συγκεκριμένος επαγγελματίας.

Μπορείτε να ρωτήσετε:

• Ποια είναι η θεραπευτική σας προσέγγιση;
• Έχετε εμπειρία με το πρόβλημα που με απασχολεί;
• Πώς λειτουργούν συνήθως οι συνεδρίες;
• Πόσο συχνά προτείνετε να συναντιόμαστε;
• Πώς καταλαβαίνουμε αν η θεραπεία βοηθά;
• Τι συμβαίνει αν αισθανθώ ότι κάτι στη θεραπεία δεν λειτουργεί;
• Ποια είναι η πολιτική ακυρώσεων;
• Πώς αντιμετωπίζονται επείγουσες καταστάσεις;

Ένας θεραπευτής δεν είναι υποχρεωμένος να απαντήσει σε κάθε προσωπική ερώτηση για τη δική του ζωή. Θα πρέπει, όμως, να μπορεί να απαντά καθαρά σε ερωτήσεις που αφορούν την εκπαίδευση, τον τρόπο εργασίας και το θεραπευτικό πλαίσιο.

Πώς καταλαβαίνω αν μου «ταιριάζει» ο θεραπευτής;

Δεν είναι απαραίτητο να αισθανθείτε άμεσα απόλυτη οικειότητα.

Η πρώτη συνεδρία μπορεί να είναι αμήχανη ακόμη και με έναν θεραπευτή που αργότερα θα αποδειχθεί κατάλληλος.

Πιο χρήσιμες ερωτήσεις είναι:

• Αισθάνθηκα ότι με άκουσε;
• Μπορούσα να εκφράσω κάτι χωρίς να αισθανθώ ότι με γελοιοποιεί ή με απορρίπτει;
• Οι ερωτήσεις του είχαν νόημα;
• Μπορούσα να του πω ότι διαφωνώ;
• Μου εξήγησε με σαφήνεια τον τρόπο εργασίας;
• Αισθάνθηκα ότι αντιμετώπισε σοβαρά όσα είπα;
• Υπάρχει πιθανότητα, με τον χρόνο, να μπορέσω να μιλήσω ανοιχτά εδώ;

Η θεραπευτική συμμαχία είναι ένας από τους πιο μελετημένους παράγοντες στην έρευνα της ψυχοθεραπείας. Μετα-ανάλυση 295 ανεξάρτητων μελετών με περισσότερους από 30.000 θεραπευόμενους βρήκε σταθερή θετική σχέση ανάμεσα στην ποιότητα της συμμαχίας και στο θεραπευτικό αποτέλεσμα (Flückiger et al., 2018).

Αυτό δεν σημαίνει ότι η «καλή χημεία» από το πρώτο λεπτό εγγυάται επιτυχία. Σημαίνει ότι η δυνατότητα να αναπτυχθεί συνεργασία έχει πραγματική σημασία.

Η πρώτη εντύπωση είναι οριστική;

Όχι.

Η θεραπευτική σχέση εξελίσσεται.

Μετα-ανάλυση δεδομένων από 5.350 θεραπευόμενους εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στη θεραπευτική συμμαχία και στα συμπτώματα στις πρώτες επτά συνεδρίες. Τα αποτελέσματα υποστήριξαν μια αμφίδρομη σχέση: καλύτερη συμμαχία μπορούσε να προβλέπει μεταγενέστερη βελτίωση, αλλά και η βελτίωση των συμπτωμάτων μπορούσε να ενισχύει τη συμμαχία (Flückiger et al., 2020).

Άρα, είναι λογικό να αξιολογηθεί η εμπειρία της πρώτης συνεδρίας, αλλά δεν χρειάζεται να περιμένουμε ότι μία ώρα θα αποκαλύψει πλήρως τι μπορεί να γίνει μέσα στη θεραπεία.

Τι γίνεται αν κάτι με ενοχλήσει;

Μπορείτε να το πείτε.

Ένα από τα σημαντικά στοιχεία μιας θεραπευτικής σχέσης είναι να υπάρχει χώρος για διαφωνία, απογοήτευση ή παρεξήγηση.

Μπορεί να αισθανθείτε ότι μια ερώτηση ήταν πολύ άμεση, ότι ο θεραπευτής δεν κατάλαβε κάτι σωστά, ότι μια σιωπή σας έκανε να αισθανθείτε άβολα ή ότι η εξήγησή του δεν σας έπεισε.

Η δυνατότητα να συζητηθούν αυτά τα συναισθήματα μπορεί να είναι σημαντική. Η θεραπευτική σχέση δεν χρειάζεται να είναι μια σχέση χωρίς δυσκολίες· χρειάζεται να είναι μια σχέση στην οποία οι δυσκολίες μπορούν να αναγνωριστούν και να επεξεργαστούν.

Πρέπει να είμαι σίγουρος ότι «πιστεύω» στην ψυχοθεραπεία;

Όχι.

Η αμφιβολία είναι απολύτως θεμιτή.

Η έρευνα δείχνει ότι οι προσδοκίες που έχει ο θεραπευόμενος πριν ή στις πρώτες φάσεις της θεραπείας σχετίζονται σε μικρό αλλά σταθερό βαθμό με τα αποτελέσματα. Σε μετα-ανάλυση, πιο θετικές αρχικές προσδοκίες συνδέθηκαν με καλύτερη έκβαση, ενώ άλλη μετα-ανάλυση έδειξε ότι μέρος αυτής της σχέσης μπορεί να περνά μέσα από την ποιότητα της θεραπευτικής συμμαχίας (Constantino et al., 2018; Constantino et al., 2021).

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να πείσετε τον εαυτό σας ότι η θεραπεία θα λειτουργήσει.

Μια ρεαλιστική στάση μπορεί να είναι:

«Δεν ξέρω ακόμη αν θα με βοηθήσει, αλλά είμαι διατεθειμένος να δω αν μπορούμε να δουλέψουμε μαζί.»

Θα αισθανθώ καλύτερα μετά την πρώτη συνεδρία;

Ίσως, αλλά όχι απαραίτητα.

Ορισμένοι άνθρωποι αισθάνονται ανακούφιση επειδή μίλησαν ανοιχτά για κάτι που κρατούσαν μόνοι τους.

Άλλοι μπορεί να αισθανθούν κουρασμένοι, συγκινημένοι ή περισσότερο προβληματισμένοι, επειδή άγγιξαν δύσκολα θέματα.

Μια θεραπεία δεν αξιολογείται από το αν κάθε συνεδρία αφήνει άμεσα ευχάριστο συναίσθημα. Παράλληλα, η σταθερή επιδείνωση, η αίσθηση ότι δεν υπάρχει ασφάλεια ή ο φόβος να εκφραστεί οποιαδήποτε διαφωνία είναι θέματα που χρειάζεται να συζητούνται.

Πότε χρειάζεται διαφορετική ή πρόσθετη βοήθεια;

Η ψυχοθεραπεία δεν αντικαθιστά κάθε μορφή φροντίδας.

Ανάλογα με τα συμπτώματα, μπορεί να χρειάζεται παράλληλα:

• ιατρικός έλεγχος,
• ψυχιατρική αξιολόγηση,
• φαρμακευτική αγωγή,
• εξειδικευμένη θεραπεία για συγκεκριμένη διαταραχή,
• υποστήριξη από υπηρεσίες εξάρτησης,
• επείγουσα ψυχιατρική ή ιατρική φροντίδα.

Αν υπάρχουν άμεσες σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοτραυματισμού, αδυναμία να παραμείνετε ασφαλείς ή σοβαρή αποδιοργάνωση, χρειάζεται άμεση βοήθεια και όχι αναμονή μέχρι το επόμενο προγραμματισμένο ραντεβού.

Η πρώτη συνεδρία είναι μια αρχή, όχι ένα τεστ

Δεν χρειάζεται να αποδείξετε ότι το πρόβλημά σας είναι αρκετά σοβαρό.

Δεν χρειάζεται να πείτε τα πάντα.

Δεν χρειάζεται να γνωρίζετε τη διάγνωση.

Δεν χρειάζεται να έχετε αποφασίσει ακριβώς τι θέλετε να αλλάξετε.

Αυτό που χρειάζεται είναι αρκετός χώρος ώστε να αρχίσει να διαμορφώνεται μια κοινή κατανόηση του τι σας δυσκολεύει και αν η συγκεκριμένη θεραπευτική σχέση μπορεί να γίνει ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο θα μπορέσετε να το εξερευνήσετε.

Αν σας ενδιαφέρει περισσότερο το πώς λειτουργεί μια συγκεκριμένη προσέγγιση, μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο «Ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία: τι είναι και πώς λειτουργεί;».

Συχνές ερωτήσεις

Πόση ώρα διαρκεί η πρώτη συνεδρία;

Εξαρτάται από τον επαγγελματία και το πλαίσιο. Συχνά έχει παρόμοια διάρκεια με τις επόμενες συνεδρίες. Ο θεραπευτής θα πρέπει να σας ενημερώσει εκ των προτέρων.

Χρειάζεται να φέρω εξετάσεις ή παλιές γνωματεύσεις;

Όχι πάντα. Αν υπάρχουν σημαντικές ιατρικές ή ψυχιατρικές πληροφορίες που σχετίζονται με το πρόβλημα, μπορεί να είναι χρήσιμο να τις αναφέρετε. Ο θεραπευτής μπορεί να σας πει αν χρειάζεται κάτι συγκεκριμένο.

Μπορώ να σταματήσω αν δεν θέλω να συνεχίσω;

Ναι. Η ψυχοθεραπεία είναι εθελοντική εκτός ειδικών νομικών ή θεσμικών πλαισίων. Αν αποφασίσετε ότι δεν θέλετε να συνεχίσετε, είναι συχνά χρήσιμο να το συζητήσετε αντί να εξαφανιστείτε, ιδιαίτερα αν έχει ήδη δημιουργηθεί θεραπευτική σχέση.

Πόσες συνεδρίες χρειάζονται για να καταλάβω αν βοηθά;

Δεν υπάρχει ένας αριθμός που ισχύει για όλους. Η πρώτη συνεδρία δίνει μια αρχική εικόνα, ενώ η θεραπευτική σχέση και η κατανόηση του προβλήματος συχνά χρειάζονται περισσότερες συναντήσεις για να αναπτυχθούν.

Βιβλιογραφία

Constantino, M. J., Vîslă, A., Coyne, A. E., & Boswell, J. F. (2018). A meta-analysis of the association between patients’ early treatment outcome expectation and their posttreatment outcomes. Psychotherapy, 55(4), 473–485. https://doi.org/10.1037/pst0000169

Constantino, M. J., Coyne, A. E., Goodwin, B. J., Vîslă, A., Flückiger, C., Muir, H. J., & Gaines, A. N. (2021). Indirect effect of patient outcome expectation on improvement through alliance quality: A meta-analysis. Psychotherapy Research, 31(6), 711–725. https://doi.org/10.1080/10503307.2020.1851058

Flückiger, C., Del Re, A. C., Wampold, B. E., & Horvath, A. O. (2018). The alliance in adult psychotherapy: A meta-analytic synthesis. Psychotherapy, 55(4), 316–340. https://doi.org/10.1037/pst0000172

Flückiger, C., Rubel, J., Del Re, A. C., Horvath, A. O., Wampold, B. E., Crits-Christoph, P., Atzil-Slonim, D., Compare, A., Falkenström, F., Ekeblad, A., Errázuriz, P., Fisher, H., Hoffart, A., Huppert, J. D., Kivity, Y., Kumar, M., Lutz, W., Muran, J. C., Strunk, D. R., … Barber, J. P. (2020). The reciprocal relationship between alliance and early treatment symptoms: A two-stage individual participant data meta-analysis. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 88(9), 829–843. https://doi.org/10.1037/ccp0000594