Μπορώ να λιποθυμήσω σε κρίση πανικού; Κρίση άγχους και λιποθυμία

Η ζάλη, η αδυναμία στα πόδια, η θολή όραση και η αίσθηση ότι «χάνεται το έδαφος» είναι συχνές σε μια έντονη κρίση άγχους ή πανικού. Για αρκετούς ανθρώπους, ο μεγαλύτερος φόβος εκείνη τη στιγμή δεν είναι μόνο ότι θα χάσουν τον έλεγχο, αλλά ότι θα λιποθυμήσουν — ίσως σε έναν δημόσιο χώρο, στο μετρό, στην εργασία ή ενώ είναι μόνοι.

Μπορώ να λιποθυμήσω ενώ έχω κρίση πανικού;

Ναι, είναι δυνατό να λιποθυμήσετε ενώ βιώνετε κρίση πανικού, αλλά αυτό δεν είναι το συνηθισμένο αποτέλεσμα του ίδιου του πανικού. Πολύ συχνότερα, η κρίση προκαλεί έντονη ζάλη, αστάθεια και την αίσθηση ότι θα χάσετε τις αισθήσεις σας, χωρίς να συμβαίνει πραγματική λιποθυμία. Αν υπάρξει πραγματική απώλεια συνείδησης, μπορεί να έχει ενεργοποιηθεί παράλληλα μια αγγειοκινητική αντίδραση ή να υπάρχει άλλη αιτία που χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Η πραγματική απώλεια συνείδησης δεν αποτελεί τυπικό ή απαραίτητο χαρακτηριστικό της κρίσης πανικού. Παρ’ όλα αυτά, ένα έντονο συναίσθημα, ο φόβος, ο πόνος ή η θέα αίματος μπορούν σε ορισμένους ανθρώπους να πυροδοτήσουν αγγειοκινητική ή αντανακλαστική συγκοπή. Πρόκειται για διαφορετικό σωματικό μηχανισμό, κατά τον οποίο πέφτει προσωρινά η αρτηριακή πίεση —και μερικές φορές ο καρδιακός ρυθμός— με αποτέλεσμα να μειώνεται για λίγο η αιμάτωση του εγκεφάλου (American Heart Association [AHA], n.d.; Longo et al., 2023).

Άρα, μπορεί να συμβαίνουν ταυτόχρονα δύο πράγματα: να βιώνετε πανικό και παράλληλα να λιποθυμήσετε. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι η κρίση πανικού ήταν η μοναδική αιτία. Για αυτό, αν χάσατε πράγματι τις αισθήσεις σας, δεν είναι ασφαλές να το θεωρήσετε αυτόματα «απλώς άγχος».

Για να καταλάβουμε καλύτερα ένα τέτοιο επεισόδιο, χρειάζεται να εξεταστούν τα εξής:

• Ένιωσα ζάλη ή έχασα πραγματικά τις αισθήσεις μου;
• Υπήρχαν προειδοποιητικά συμπτώματα;
• Τι συνέβαινε ακριβώς πριν από το επεισόδιο;
• Πόσο γρήγορα συνήλθα;
• Υπάρχουν σημεία που απαιτούν επείγουσα ιατρική αξιολόγηση;

Σημαντικό: Κάθε πρώτη, ανεξήγητη ή επαναλαμβανόμενη λιποθυμία χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Καλέστε 112 ή 166 αν το άτομο δεν αναπνέει φυσιολογικά, δεν ξυπνά γρήγορα, δεν έχει επανέλθει πλήρως, έχει πόνο στο στήθος ή έντονους παλμούς, λιποθύμησε κατά την άσκηση ή ενώ ήταν ξαπλωμένο, τραυματίστηκε σοβαρά ή παρουσιάζει δυσκολία στην ομιλία, στην κίνηση ή παρατεταμένη σύγχυση.

Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν μπορεί να προσδιορίσει την αιτία ενός συγκεκριμένου επεισοδίου.

«Κρίση άγχους» και «κρίση πανικού» είναι το ίδιο;

Η φράση κρίση άγχους χρησιμοποιείται συχνά στην καθημερινή γλώσσα για μια περίοδο έντονης ανησυχίας, φόβου ή σωματικής έντασης. Δεν αποτελεί, όμως, έναν ενιαίο επίσημο διαγνωστικό όρο.

Η κρίση πανικού έχει πιο συγκεκριμένη κλινική σημασία. Πρόκειται για μια απότομη έξαρση έντονου φόβου ή δυσφορίας, η οποία συνοδεύεται από σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα όπως:

• γρήγοροι ή δυνατοί καρδιακοί παλμοί,
• δύσπνοια ή αίσθημα πνιγμού,
• πόνος ή σφίξιμο στο στήθος,
• εφίδρωση,
• τρέμουλο,
• ναυτία,
• μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα,
• ζάλη, αστάθεια ή αίσθηση λιποθυμίας,
• αποπραγματοποίηση ή αποπροσωποποίηση,
• φόβος απώλειας ελέγχου,
• και φόβος θανάτου.

Η ζάλη και η αίσθηση αδυναμίας περιλαμβάνονται στα αναγνωρισμένα συμπτώματα του πανικού (National Institute of Mental Health [NIMH], n.d.). Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε ζάλη είναι πανικός ή ότι μια πραγματική απώλεια συνείδησης πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο άγχος.

Τι είναι ακριβώς η λιποθυμία;

Στην ιατρική, η πραγματική λιποθυμία ονομάζεται συγκοπή. Είναι μια παροδική απώλεια συνείδησης που:

• αρχίζει σχετικά γρήγορα,
• συνοδεύεται από απώλεια του μυϊκού τόνου και πτώση, εκτός αν το άτομο προλάβει να καθίσει ή να ξαπλώσει,
• οφείλεται σε προσωρινή μείωση της αιμάτωσης του εγκεφάλου,
• και ακολουθείται συνήθως από γρήγορη και αυτόματη επάνοδο (Brignole et al., 2018; Longo et al., 2023).

Η συγκοπή είναι σύμπτωμα, όχι διάγνωση. Μπορεί να έχει αρκετές διαφορετικές αιτίες: αντανακλαστική ή αγγειοκινητική αντίδραση, ορθοστατική υπόταση, αφυδάτωση, φάρμακα, καρδιακή αρρυθμία ή άλλη καρδιαγγειακή κατάσταση.

Για αυτό η φράση «λιποθύμησα από το άγχος» μπορεί να περιγράφει τι συνέβαινε συναισθηματικά πριν από το επεισόδιο, αλλά δεν αρκεί για να εξηγήσει τον σωματικό μηχανισμό.

Ζάλη, προλιποθυμία και συγκοπή: ποια είναι η διαφορά;

Οι τρεις εμπειρίες συχνά μπερδεύονται.

Ζάλη

Η λέξη «ζάλη» μπορεί να περιγράφει διαφορετικά πράγματα:

• αίσθηση αστάθειας,
• αίσθηση ότι περιστρέφεται ο χώρος,
• θολούρα ή «ελαφρύ κεφάλι»,
• αποπραγματοποίηση,
• αδυναμία,
• ή δυσκολία συγκέντρωσης.

Κάποιος μπορεί να ζαλιστεί έντονα χωρίς να βρίσκεται κοντά σε πραγματική λιποθυμία.

Προλιποθυμία

Η προλιποθυμία είναι η αίσθηση ότι η λιποθυμία πλησιάζει, χωρίς να έχει χαθεί ακόμη η συνείδηση. Μπορεί να περιλαμβάνει:

• σκοτείνιασμα ή στένεμα του οπτικού πεδίου,
• κρύο ιδρώτα,
• χλωμάδα,
• ναυτία,
• αίσθηση θερμότητας,
• βούισμα στα αυτιά,
• αδυναμία στα πόδια,
• και ανάγκη να καθίσει ή να ξαπλώσει το άτομο.

Οι οδηγίες πρώτων βοηθειών του 2024 περιγράφουν τη ζάλη, τη θολή ή «σωληνοειδή» όραση, τη ναυτία, τη θερμότητα, την εφίδρωση και τη χλωμάδα ως πιθανά πρόδρομα σημεία αγγειοκινητικής ή ορθοστατικής συγκοπής (Hewett Brumberg et al., 2024).

Συγκοπή

Στη συγκοπή υπάρχει πραγματική, έστω σύντομη, απώλεια συνείδησης και επαφής με το περιβάλλον. Το άτομο συνήθως καταρρέει και επανέρχεται όταν βρεθεί σε οριζόντια θέση, επειδή αποκαθίσταται η αιμάτωση του εγκεφάλου.

Η διάκριση έχει σημασία. Το «ένιωσα ότι θα λιποθυμήσω» δεν είναι το ίδιο με το «έχασα τις αισθήσεις μου».

Γιατί νιώθω ότι θα λιποθυμήσω σε μια κρίση πανικού;

Κατά την κρίση πανικού, ο οργανισμός ενεργοποιεί έναν έντονο μηχανισμό συναγερμού. Η καρδιά μπορεί να χτυπά πιο γρήγορα, οι μύες σφίγγουν, η προσοχή στρέφεται στις σωματικές αισθήσεις και η αναπνοή μπορεί να γίνει πιο γρήγορη ή ακανόνιστη.

Αρκετοί μηχανισμοί μπορούν να δημιουργήσουν την αίσθηση λιποθυμίας χωρίς να ακολουθεί απαραίτητα πραγματική απώλεια συνείδησης.

Αλλαγές στην αναπνοή

Όταν κάποιος αναπνέει γρηγορότερα ή περισσότερο από όσο χρειάζεται ο οργανισμός του, μειώνεται το διοξείδιο του άνθρακα στο αίμα. Αυτό μπορεί να συνδεθεί με:

• ζάλη,
• μυρμήγκιασμα,
• μούδιασμα,
• θολή όραση,
• μυϊκό σφίξιμο,
• αίσθηση αποσύνδεσης,
• και εντονότερη αντίληψη ότι «κάτι δεν πάει καλά».

Η υπεραναπνοή δεν εμφανίζεται σε κάθε κρίση πανικού και δεν αποτελεί τη μοναδική αιτία της. Μπορεί, όμως, να ενισχύσει τη ζάλη σε ορισμένους ανθρώπους.

Έντονη εστίαση στο σώμα

Όταν ο άνθρωπος φοβάται τη λιποθυμία, αρχίζει να παρακολουθεί συνεχώς:

• αν τα πόδια του είναι σταθερά,
• αν η όρασή του αλλάζει,
• αν η καρδιά του χτυπά «σωστά»,
• και αν μπορεί να συγκεντρωθεί.

Η προσοχή αυτή κάνει κάθε μικρή αλλαγή πιο έντονη. Μια φυσιολογική στιγμιαία αστάθεια μπορεί να ερμηνευτεί ως η αρχή κατάρρευσης.

Καταστροφική ερμηνεία

Η σκέψη «ζαλίστηκα» μπορεί γρήγορα να μετατραπεί σε:

«Θα λιποθυμήσω → δεν θα μπορώ να προστατευτώ → κανείς δεν θα με βοηθήσει → θα εκτεθώ ή θα πεθάνω».

Ο φόβος αυξάνει τη σωματική διέγερση, η οποία αυξάνει τη ζάλη και επιβεβαιώνει φαινομενικά την αρχική σκέψη. Έτσι δημιουργείται ένας κύκλος:

σωματική αίσθηση → φόβος λιποθυμίας → περισσότερη διέγερση → εντονότερη ζάλη → μεγαλύτερος φόβος.

Μυϊκή ένταση και στάση του σώματος

Κατά τον πανικό, αρκετοί άνθρωποι σφίγγουν τους ώμους, κρατούν άκαμπτα τα γόνατα ή παραμένουν όρθιοι προσπαθώντας να «μην υποχωρήσουν». Η στάση αυτή μπορεί να αυξήσει την αίσθηση αστάθειας, ειδικά σε ζεστό χώρο, έπειτα από παρατεταμένη ορθοστασία, αφυδάτωση ή έλλειψη φαγητού.

Πώς μπορεί να συμβεί πραγματική λιποθυμία την ώρα του πανικού;

Η πιθανότερη εξήγηση, όταν το έντονο συναίσθημα αποτελεί τον πυροδοτικό παράγοντα, είναι η αγγειοκινητική ή αντανακλαστική συγκοπή — όχι ότι η ίδια η κρίση πανικού «κλείνει» τον εγκέφαλο.

Η αγγειοκινητική συγκοπή είναι η συχνότερη μορφή λιποθυμίας. Μπορεί να πυροδοτηθεί από:

• έντονο συναισθηματικό στρες,
• φόβο,
• πόνο,
• θέα αίματος,
• αιμοληψία ή ιατρική πράξη,
• παρατεταμένη ορθοστασία,
• ζέστη,
• αφυδάτωση,
• και συνδυασμό αυτών των παραγόντων.

Σε αυτή την αντίδραση, η ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και ενίοτε του καρδιακού ρυθμού αλλάζει απότομα. Τα αγγεία διαστέλλονται, το αίμα συγκεντρώνεται περισσότερο στα κάτω άκρα, η πίεση πέφτει και μειώνεται προσωρινά η αιμάτωση του εγκεφάλου (AHA, n.d.; Longo et al., 2023).

Άρα, κάποιος μπορεί να νιώσει έντονο φόβο και στη συνέχεια να λιποθυμήσει. Αυτό δεν σημαίνει ότι η συγκοπή ήταν «φανταστική». Ήταν μια πραγματική φυσιολογική αντανακλαστική αντίδραση, της οποίας το συναισθηματικό στρες μπορεί να αποτέλεσε τον πυροδοτικό παράγοντα.

Πώς διαφέρει συνήθως ο πανικός από την αγγειοκινητική λιποθυμία;

Τα μοτίβα μπορεί να επικαλύπτονται και δεν αντικαθιστούν την ιατρική αξιολόγηση. Ωστόσο, υπάρχουν ορισμένες γενικές διαφορές.

Στην κρίση πανικού είναι συχνότερα:

• η έντονη ταχυκαρδία ή το αίσθημα δυνατών παλμών,
• το τρέμουλο,
• η δύσπνοια ή το αίσθημα πνιγμού,
• το μούδιασμα και το μυρμήγκιασμα,
• η αποπραγματοποίηση,
• ο φόβος ότι χάνεται ο έλεγχος,
• και η αίσθηση λιποθυμίας χωρίς πραγματική απώλεια συνείδησης.

Πριν από αγγειοκινητική συγκοπή είναι συχνότερα:

• η χλωμάδα,
• ο κρύος ιδρώτας,
• η ναυτία,
• το αίσθημα ξαφνικής ζέστης,
• το σκοτείνιασμα ή η «σωληνοειδής» όραση,
• η σταδιακή αδυναμία όταν το άτομο παραμένει όρθιο,
• και η βελτίωση όταν ξαπλώσει.

Η καρδιακή συχνότητα στην αγγειοκινητική συγκοπή μπορεί αρχικά να αυξηθεί και αργότερα να επιβραδυνθεί. Επομένως, ακόμη και η παρουσία ταχυκαρδίας δεν αρκεί για να ξεχωρίσει τις δύο καταστάσεις.

Επίσης, ο πανικός και η αγγειοκινητική αντίδραση μπορούν να συνυπάρχουν. Ένα άτομο μπορεί να αρχίσει να ζαλίζεται λόγω ζέστης ή ορθοστασίας, να φοβηθεί ότι θα λιποθυμήσει, να πανικοβληθεί και τελικά η συνολική αντίδραση να ενταθεί.

Μήπως πρόκειται για ψυχογενή ψευδοσυγκοπή;

Υπάρχει και μια διαφορετική κατάσταση που ονομάζεται ψυχογενής ψευδοσυγκοπή. Ο όρος περιγράφει επεισόδια στα οποία το άτομο φαίνεται να έχει χάσει τη συνείδησή του, αλλά κατά την καταγραφή ενός τυπικού επεισοδίου δεν εμφανίζονται οι αιμοδυναμικές και ηλεκτροεγκεφαλογραφικές μεταβολές της πραγματικής συγκοπής.

Η λέξη «ψευδοσυγκοπή» δεν σημαίνει ότι το άτομο υποκρίνεται. Τα επεισόδια θεωρούνται λειτουργικά και βιώνονται ως ακούσια και πραγματικά. Κλινικά στοιχεία που μπορεί να οδηγήσουν τον ειδικό να τη διερευνήσει είναι:

• επεισόδια ασυνήθιστα μεγάλης διάρκειας,
• πολύ μεγάλη συχνότητα,
• κλειστά μάτια κατά τη διάρκεια του επεισοδίου,
• απουσία των συνηθισμένων προειδοποιητικών σημείων της αγγειοκινητικής συγκοπής,
• και φυσιολογική πίεση, καρδιακός ρυθμός και ηλεκτροεγκεφαλογράφημα όταν καταγραφεί το επεισόδιο σε κατάλληλη δοκιμασία (Alciati et al., 2020).

Η ψυχογενής ψευδοσυγκοπή δεν πρέπει να διαγιγνώσκεται απλώς επειδή οι πρώτες εξετάσεις ήταν φυσιολογικές ή επειδή το άτομο έχει άγχος. Χρειάζεται θετική, τεκμηριωμένη διάγνωση από κατάλληλους επαγγελματίες. Μπορεί επίσης να συνυπάρχει με πραγματική συγκοπή.

Ποιες άλλες καταστάσεις μπορούν να προκαλέσουν λιποθυμία;

Η απώλεια συνείδησης δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο ως ψυχολογικό σύμπτωμα. Πιθανές αιτίες περιλαμβάνουν:

• ορθοστατική υπόταση,
• αφυδάτωση ή μεγάλη απώλεια υγρών,
• υπογλυκαιμία ή παρατεταμένη ασιτία,
• αναιμία,
• ανεπιθύμητες ενέργειες φαρμάκων,
• αρρυθμίες,
• δομικές καρδιοπάθειες,
• αιμορραγία,
• εγκυμοσύνη και σχετικές επιπλοκές,
• χρήση αλκοόλ ή άλλων ουσιών,
• και νευρολογικές καταστάσεις που μπορεί να μιμούνται τη συγκοπή.

Μια επιληπτική κρίση, για παράδειγμα, δεν είναι συγκοπή, παρότι και στις δύο μπορεί να υπάρχει πτώση και απώλεια επαφής. Σύντομες μυϊκές συσπάσεις μπορούν να εμφανιστούν ακόμη και σε απλή συγκοπή, οπότε η παρουσία λίγων τιναγμάτων δεν αρκεί από μόνη της για διάγνωση επιληψίας. Η διάρκεια, η περιγραφή από μάρτυρα, η ανάκαμψη και άλλα στοιχεία βοηθούν τον γιατρό να κάνει τη διάκριση.

Πότε η λιποθυμία χρειάζεται επείγουσα βοήθεια;

Καλέστε 112 ή 166 όταν το άτομο:

• δεν αναπνέει ή δεν αναπνέει φυσιολογικά,
• δεν ξυπνά μέσα σε περίπου ένα λεπτό,
• δεν έχει επανέλθει πλήρως μετά το επεισόδιο,
• έχει πόνο ή πίεση στο στήθος,
• είχε έντονους, ακανόνιστους ή αιφνίδιους παλμούς πριν από την απώλεια συνείδησης,
• λιποθύμησε κατά τη διάρκεια σωματικής άσκησης,
• λιποθύμησε ενώ ήταν ξαπλωμένο,
• εμφανίζει δυσκολία στην ομιλία, αδυναμία σε άκρο ή ασυμμετρία στο πρόσωπο,
• έχει έντονη δύσπνοια,
• τραυματίστηκε στο κεφάλι ή αλλού,
• έχει παρατεταμένους σπασμούς ή παρατεταμένη σύγχυση,
• είναι έγκυος,
• έχει γνωστή καρδιοπάθεια,
• ή υπάρχει οικογενειακό ιστορικό αιφνίδιου θανάτου σε νεαρή ηλικία.

Η συγκοπή κατά την προσπάθεια, ενώ το άτομο είναι ξαπλωμένο, ή μαζί με αιφνίδιους παλμούς και καρδιολογικό ιστορικό θεωρείται περισσότερο ανησυχητική για καρδιακή αιτία (AHA, n.d.; Brignole et al., 2018).

Ακόμη και χωρίς επείγοντα σημεία, ένας άνθρωπος που λιποθύμησε για πρώτη φορά χρειάζεται να συζητήσει το επεισόδιο με γιατρό.

Τι εξετάζει ο γιατρός μετά από μια λιποθυμία;

Η αρχική αξιολόγηση συνήθως βασίζεται περισσότερο σε μια πολύ καλή περιγραφή του επεισοδίου παρά σε έναν μεγάλο αριθμό εξετάσεων.

Ο γιατρός μπορεί να ρωτήσει:

• Τι κάνατε πριν λιποθυμήσετε;
• Ήσασταν όρθιος, καθιστός ή ξαπλωμένος;
• Είχε ζέστη ή είχατε μείνει νηστικός;
• Προηγήθηκαν πόνος, φόβος, αιμοληψία ή έντονη συγκίνηση;
• Υπήρξε ναυτία, ιδρώτας ή σκοτείνιασμα της όρασης;
• Νιώσατε ξαφνικούς παλμούς ή πόνο στο στήθος;
• Πόσο διήρκεσε η απώλεια συνείδησης;
• Τι είδε κάποιος που ήταν παρών;
• Πόσο γρήγορα επανήλθατε;
• Υπήρξε σύγχυση, τραυματισμός ή απώλεια ούρων;
• Έχετε ξαναλιποθυμήσει;
• Ποια φάρμακα λαμβάνετε;
• Υπάρχει καρδιολογικό ή οικογενειακό ιστορικό;

Οι κατευθυντήριες οδηγίες προτείνουν ως βασικά στοιχεία το αναλυτικό ιστορικό, την κλινική εξέταση, τη μέτρηση της πίεσης —συχνά και σε διαφορετικές θέσεις— και ένα ηλεκτροκαρδιογράφημα. Άλλες εξετάσεις επιλέγονται ανάλογα με τα ευρήματα και όχι απαραίτητα για όλους (Brignole et al., 2018).

Σε επαναλαμβανόμενα ή ασαφή επεισόδια μπορεί να χρειαστούν καταγραφή καρδιακού ρυθμού, υπέρηχος καρδιάς, δοκιμασία ανάκλισης ή άλλη εξειδικευμένη αξιολόγηση.

Τι να κάνω όταν νιώθω ότι θα λιποθυμήσω;

Αν το σύμπτωμα είναι νέο, ασυνήθιστο ή συνοδεύεται από επείγοντα σημεία, ζητήστε ιατρική βοήθεια. Αν έχει ήδη αξιολογηθεί ως αγγειοκινητική ή ορθοστατική προλιποθυμία, οι ακόλουθες ενέργειες μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο πτώσης.

1. Ξαπλώστε αμέσως

Μην προσπαθήσετε να «νικήσετε» τη λιποθυμία παραμένοντας όρθιος. Ξαπλώστε ανάσκελα σε ασφαλές σημείο. Αν δεν υπάρχει τραυματισμός ή άλλη αντένδειξη, μπορείτε να σηκώσετε τα πόδια.

Αν δεν μπορείτε να ξαπλώσετε, καθίστε χαμηλά ώστε να μην πέσετε από ύψος.

2. Συσπάστε μεγάλες μυϊκές ομάδες

Οι οδηγίες πρώτων βοηθειών προτείνουν, σε προλιποθυμία γνωστής αγγειοκινητικής ή ορθοστατικής προέλευσης, κινήσεις αντίθετης πίεσης όπως:

• σταύρωμα των ποδιών και έντονο σφίξιμο των μυών,
• σφίξιμο των μηρών και της κοιλιάς,
• δυνατό πιάσιμο των χεριών μεταξύ τους,
• ή βαθύ κάθισμα, όταν είναι ασφαλές.

Οι κινήσεις αυτές μπορούν να αυξήσουν προσωρινά την αρτηριακή πίεση και να βοηθήσουν να αποτραπεί η συγκοπή (Hewett Brumberg et al., 2024).

Δεν πρέπει να επιχειρούνται όρθιες αν υπάρχει κίνδυνος άμεσης πτώσης. Προτεραιότητα έχει πάντα η ασφαλής θέση.

3. Απομακρυνθείτε από ζέστη και συνωστισμό

Αν είναι δυνατό, μετακινηθείτε σε πιο δροσερό σημείο, χαλαρώστε στενά ρούχα και παραμείνετε ξαπλωμένος μέχρι να υποχωρήσουν πλήρως τα συμπτώματα.

4. Μην σηκωθείτε απότομα

Μετά τη βελτίωση, παραμείνετε για λίγο ξαπλωμένος ή καθιστός και σηκωθείτε σταδιακά. Η πολύ γρήγορη έγερση μπορεί να προκαλέσει δεύτερο επεισόδιο.

5. Ρυθμίστε ήπια την αναπνοή

Αν έχει προηγηθεί γρήγορη αναπνοή από πανικό, αφήστε την εκπνοή να γίνει ήρεμη και λίγο πιο αργή. Αποφύγετε τις συνεχείς, υπερβολικά βαθιές εισπνοές, οι οποίες μπορεί να εντείνουν την υπεραναπνοή.

Μην αναπνέετε μέσα σε χάρτινη σακούλα. Τα ίδια συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν σε σοβαρές καρδιολογικές ή αναπνευστικές καταστάσεις, και ο περιορισμός του οξυγόνου μπορεί να είναι επικίνδυνος.

6. Ακολουθήστε το εξατομικευμένο ιατρικό πλάνο

Η επαρκής πρόσληψη υγρών και, σε επιλεγμένους ανθρώπους, η προσαρμογή του αλατιού μπορεί να αποτελούν μέρος της αντιμετώπισης αγγειοκινητικής ή ορθοστατικής συγκοπής. Δεν είναι κατάλληλα για όλους, ιδιαίτερα σε υπέρταση, καρδιακή ή νεφρική νόσο, και χρειάζονται ιατρική καθοδήγηση.

Τι να κάνω αν κάποιος δίπλα μου λιποθυμήσει;

1. Ελέγξτε αν ανταποκρίνεται και αν αναπνέει φυσιολογικά.
2. Αν δεν αναπνέει φυσιολογικά, καλέστε αμέσως 112 ή 166, ζητήστε αυτόματο εξωτερικό απινιδωτή αν υπάρχει και ξεκινήστε καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση σύμφωνα με την εκπαίδευσή σας και τις οδηγίες του τηλεφωνικού κέντρου.
3. Αν αναπνέει αλλά δεν ανταποκρίνεται, καλέστε βοήθεια. Αν δεν υπάρχει υποψία τραυματισμού στη σπονδυλική στήλη, ακολουθήστε τις οδηγίες του τηλεφωνικού κέντρου για ασφαλή θέση ανάνηψης.
4. Αν επανέλθει γρήγορα και δεν φαίνεται να έχει τραυματιστεί, κρατήστε τον ξαπλωμένο και μην τον σηκώσετε αμέσως.
5. Μείνετε μαζί του και παρακολουθείτε την αναπνοή και την ανταπόκρισή του.
6. Μην του δώσετε φαγητό ή ποτό όσο δεν έχει επανέλθει πλήρως.
7. Μην τον χαστουκίζετε, μην ρίχνετε νερό στο πρόσωπό του και μην βάζετε τίποτα στο στόμα του.

Οι πρώτες βοήθειες δεν αντικαθιστούν την αξιολόγηση της αιτίας.

Γιατί φοβάμαι τόσο πολύ τη λιποθυμία, ακόμη κι αν δεν έχω λιποθυμήσει ποτέ;

Ο φόβος της λιποθυμίας δεν βασίζεται μόνο στην πιθανότητα να χαθεί η συνείδηση. Συχνά περιλαμβάνει βαθύτερες ανησυχίες:

• «Θα είμαι ανήμπορος».
• «Θα εκτεθώ μπροστά στους άλλους».
• «Δεν θα υπάρχει κανείς να με βοηθήσει».
• «Θα χτυπήσω».
• «Θα χάσω τον έλεγχο του σώματός μου».
• «Η ζάλη σημαίνει ότι έχω σοβαρή ασθένεια».

Μετά από μια έντονη κρίση πανικού ή ένα πραγματικό λιποθυμικό επεισόδιο, ο εγκέφαλος μπορεί να αρχίσει να συνδέει συγκεκριμένα μέρη με κίνδυνο: μέσα μεταφοράς, ουρές, πολυκαταστήματα, γυμναστήριο, οδήγηση ή μοναχικές διαδρομές.

Ο άνθρωπος τότε μπορεί να:

• στέκεται πάντα κοντά στην έξοδο,
• αποφεύγει να βγαίνει μόνος,
• κρατά συνεχώς νερό ή ζάχαρη «για παν ενδεχόμενο»,
• ελέγχει πίεση και σφυγμούς,
• αποφεύγει την άσκηση,
• κάθεται μόλις νιώσει την παραμικρή αλλαγή,
• ή ζητά από κάποιον να τον συνοδεύει.

Οι συμπεριφορές αυτές προσφέρουν προσωρινή ασφάλεια. Ταυτόχρονα, όμως, μπορεί να εμποδίζουν τον εγκέφαλο να μάθει ότι η ζάλη μπορεί να υποχωρήσει και ότι το άτομο μπορεί να αντιμετωπίσει την κατάσταση χωρίς καταστροφή.

Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία;

Η ψυχοθεραπεία είναι χρήσιμη αφού έχει γίνει η κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση ή παράλληλα με αυτήν όταν ο γιατρός το κρίνει αναγκαίο.

Η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία έχει την πιο εκτεταμένη ερευνητική τεκμηρίωση για τη διαταραχή πανικού. Μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να:

• κατανοήσει τον κύκλο πανικού,
• ξεχωρίσει την αίσθηση από την καταστροφική ερμηνεία,
• μειώσει τον συνεχή σωματικό έλεγχο,
• επεξεργαστεί τον φόβο της ζάλης και της ταχυκαρδίας,
• μειώσει τις συμπεριφορές ασφάλειας,
• και επιστρέψει σταδιακά στις δραστηριότητες που αποφεύγει.

Ανασκόπηση ανασκοπήσεων βρήκε ότι η CBT είναι η περισσότερο μελετημένη και υποστηριζόμενη ψυχοκοινωνική θεραπεία για τη διαταραχή πανικού, παρότι η ποιότητα των επιμέρους ανασκοπήσεων δεν ήταν πάντοτε υψηλή (Rabasco et al., 2022). Το NICE επίσης τη συμπεριλαμβάνει στις βασικές θεραπευτικές επιλογές για τη διαταραχή πανικού (National Institute for Health and Care Excellence [NICE], 2020).

Στην ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία, η διερεύνηση μπορεί να επεκταθεί πέρα από τον άμεσο φόβο του συμπτώματος:

• Τι σημαίνει για το άτομο η απώλεια ελέγχου;
• Με ποιες εμπειρίες αδυναμίας, έκθεσης ή εγκατάλειψης συνδέεται;
• Πότε το σώμα γίνεται ο βασικός τρόπος έκφρασης μιας σύγκρουσης ή μιας πίεσης;
• Γιατί η ανάγκη να υπάρχει πάντα κάποιος διαθέσιμος γίνεται τόσο ισχυρή;
• Πώς επηρεάζουν τον φόβο προηγούμενες εμπειρίες ασθένειας, απώλειας ή αιφνίδιου κινδύνου;

Για την ψυχογενή ψευδοσυγκοπή, η σαφής και μη στιγματιστική εξήγηση της διάγνωσης αποτελεί σημαντικό μέρος της φροντίδας. Η ψυχοθεραπεία —με τα περισσότερα διαθέσιμα στοιχεία να αφορούν γνωσιακές-συμπεριφορικές παρεμβάσεις— μπορεί να βοηθήσει, αλλά η ερευνητική βάση είναι ακόμη περιορισμένη (Alciati et al., 2020).

Η θεραπεία δεν έχει στόχο να πει «είναι όλα στο μυαλό σου». Στόχος είναι να αναγνωρίσει ότι η εμπειρία είναι πραγματική, να ξεχωρίσει τους διαφορετικούς μηχανισμούς και να μειώσει τον περιορισμό που προκαλεί ο φόβος.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορώ να λιποθυμήσω ενώ έχω κρίση πανικού;

Ναι, μπορεί να συμβεί, αλλά δεν είναι το συνηθισμένο αποτέλεσμα της κρίσης πανικού. Συνήθως ο πανικός προκαλεί την αίσθηση ότι θα λιποθυμήσετε χωρίς πραγματική απώλεια συνείδησης. Αν λιποθυμήσετε πράγματι, μπορεί να έχει ενεργοποιηθεί αγγειοκινητική συγκοπή ή να υπάρχει διαφορετική αιτία. Ειδικά αν είναι το πρώτο, ανεξήγητο ή επαναλαμβανόμενο επεισόδιο, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Μπορεί κάποιος να λιποθυμήσει μόνο από τον φόβο;

Ναι. Ο έντονος φόβος ή η συναισθηματική αναστάτωση μπορεί να πυροδοτήσει αγγειοκινητική συγκοπή σε ευάλωτα άτομα. Πρόκειται για πραγματική αντανακλαστική πτώση της πίεσης και ενίοτε του καρδιακού ρυθμού, όχι για προσποίηση.

Γιατί στην κρίση πανικού νιώθω ότι θα λιποθυμήσω αλλά δεν λιποθυμώ;

Η γρήγορη ή ακανόνιστη αναπνοή, η μυϊκή ένταση, η υπερεπαγρύπνηση και η καταστροφική ερμηνεία μπορούν να προκαλέσουν έντονη ζάλη και αστάθεια. Η αίσθηση μπορεί να είναι πολύ πειστική χωρίς να υπάρχει η αιμοδυναμική πτώση που προκαλεί συγκοπή.

Αν λιποθύμησα μετά από έντονο άγχος, χρειάζομαι γιατρό;

Ναι. Το άγχος μπορεί να ήταν ο πυροδοτικός παράγοντας, αλλά δεν είναι ασφαλές να θεωρηθεί η αιτία χωρίς αξιολόγηση. Ιδιαίτερα το πρώτο, ανεξήγητο ή επαναλαμβανόμενο επεισόδιο χρειάζεται ιατρική διερεύνηση.

Η ταχυκαρδία σημαίνει ότι δεν μπορώ να λιποθυμήσω;

Όχι. Η καρδιακή συχνότητα μπορεί να μεταβάλλεται στη διάρκεια ενός επεισοδίου, και ορισμένες αρρυθμίες μπορούν επίσης να προκαλέσουν συγκοπή. Οι παλμοί δεν επιτρέπουν ασφαλή αυτοδιάγνωση.

Μπορεί η υπεραναπνοή να με κάνει να χάσω τις αισθήσεις μου;

Η υπεραναπνοή μπορεί να προκαλέσει έντονη ζάλη και να μειώσει την εγκεφαλική αιμάτωση μέσω της πτώσης του διοξειδίου του άνθρακα. Η πραγματική συγκοπή μόνο από αυτόν τον μηχανισμό δεν είναι το συνηθέστερο αποτέλεσμα και μπορεί να απαιτεί πρόσθετους παράγοντες. Κάθε πραγματική απώλεια συνείδησης χρειάζεται αξιολόγηση αντί να αποδίδεται απλώς στην αναπνοή.

Πρέπει να έχω πάντα μαζί μου ζάχαρη;

Όχι ως γενικό κανόνα. Η ζάχαρη βοηθά μόνο αν υπάρχει πραγματική υπογλυκαιμία. Η συνεχής χρήση της ως «αντίδοτο» σε κάθε ζάλη μπορεί να γίνει συμπεριφορά ασφάλειας και δεν αντιμετωπίζει άλλες αιτίες. Συζητήστε με γιατρό αν έχετε διαβήτη, επεισόδια υπογλυκαιμίας ή επαναλαμβανόμενα συμπτώματα.

Μπορώ να γυμναστώ αν φοβάμαι ότι θα λιποθυμήσω;

Η επιστροφή στην άσκηση μπορεί να είναι σημαντική, αλλά η συγκοπή κατά τη διάρκεια προσπάθειας αποτελεί προειδοποιητικό σημείο. Αν έχετε λιποθυμήσει, έχετε ανεξήγητους παλμούς ή συμπτώματα στην άσκηση, χρειάζεται πρώτα ιατρική καθοδήγηση.

Συμπέρασμα

Μπορείτε, λοιπόν, να λιποθυμήσετε ενώ έχετε κρίση πανικού, αλλά η πραγματική λιποθυμία δεν είναι το συνηθισμένο αποτέλεσμα του ίδιου του πανικού. Πολύ συχνότερα εμφανίζονται έντονη ζάλη, αστάθεια και η αίσθηση ότι η απώλεια συνείδησης είναι αναπόφευκτη, χωρίς τελικά να συμβαίνει.

Όταν υπάρξει πραγματική συγκοπή, το έντονο άγχος μπορεί να έχει πυροδοτήσει αγγειοκινητική αντίδραση. Δεν είναι, όμως, ασφαλές να αποδίδεται κάθε λιποθυμία στο άγχος, επειδή υπάρχουν καρδιακές, ορθοστατικές, μεταβολικές, φαρμακευτικές και άλλες πιθανές αιτίες. Η απώλεια συνείδησης χρειάζεται να αξιολογείται ως ξεχωριστό ιατρικό γεγονός.

Η ασφαλής πορεία έχει δύο σκέλη:

1. Ιατρική αξιολόγηση της πραγματικής λιποθυμίας και σαφές πλάνο για τα προειδοποιητικά σημεία.
2. Ψυχοθεραπευτική αντιμετώπιση όταν ο φόβος της λιποθυμίας, οι κρίσεις πανικού και οι αποφυγές συνεχίζουν να περιορίζουν τη ζωή.

Δεν χρειάζεται ούτε να αγνοείτε το σώμα σας ούτε να ζείτε σαν κάθε ζάλη να προαναγγέλλει κατάρρευση. Με σωστή αξιολόγηση και θεραπευτική δουλειά, μπορεί να αναπτυχθεί ένας ασφαλέστερος και λιγότερο φοβικός τρόπος ανταπόκρισης στα σωματικά σήματα.

Μπορείτε να διαβάσετε επίσης το άρθρο Άγχος ή καρδιά; Κρίση πανικού ή έμφραγμα; και τις σελίδες Κρίσεις πανικού και Ψυχοθεραπεία για άγχος.

Βιβλιογραφία

Alciati, A., Shiffer, D., Dipaola, F., Barbic, F., & Furlan, R. (2020). Psychogenic pseudosyncope: Clinical features, diagnosis and management. Journal of Atrial Fibrillation, 13(1), 2399. https://doi.org/10.4022/jafib.2399

American Heart Association. (n.d.). Syncope (fainting). Retrieved July 20, 2026, from https://www.heart.org/en/health-topics/arrhythmia/symptoms-diagnosis--monitoring-of-arrhythmia/syncope-fainting

Brignole, M., Moya, A., de Lange, F. J., Deharo, J.-C., Elliott, P. M., Fanciulli, A., Fedorowski, A., Furlan, R., Kenny, R. A., Martín, A., Probst, V., Reed, M. J., Rice, C. P., Sutton, R., Ungar, A., & van Dijk, J. G. (2018). 2018 ESC guidelines for the diagnosis and management of syncope. European Heart Journal, 39(21), 1883–1948. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehy037

Hewett Brumberg, E. K., Douma, M. J., Alibertis, K., Charlton, N. P., Goldman, M. P., Harper-Kirksey, K., Hawkins, S. C., Hoover, A. V., Kule, A., Leichtle, S., McClure, S. F., Wang, G. S., Whelchel, M., White, L., & Lavonas, E. J. (2024). 2024 American Heart Association and American Red Cross guidelines for first aid. Circulation, 150(24), e519–e579. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001281

Longo, S., Legramante, J. M., Rizza, S., & Federici, M. (2023). Vasovagal syncope: An overview of pathophysiological mechanisms. European Journal of Internal Medicine, 112, 6–14. https://doi.org/10.1016/j.ejim.2023.03.025

National Institute for Health and Care Excellence. (2020). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: Management (Clinical guideline CG113). https://www.nice.org.uk/guidance/cg113

National Institute of Mental Health. (n.d.). Panic disorder: What you need to know. Retrieved July 20, 2026, from https://www.nimh.nih.gov/health/publications/panic-disorder-when-fear-overwhelms

Rabasco, A., McKay, D., Smits, J. A., Powers, M. B., Meuret, A. E., & McGrath, P. B. (2022). Psychosocial treatment for panic disorder: An umbrella review of systematic reviews and meta-analyses. Journal of Anxiety Disorders, 86, 102528. https://doi.org/10.1016/j.janxdis.2022.102528