Άγχος ή καρδιά; Κρίση πανικού ή έμφραγμα;

Ο πόνος ή το σφίξιμο στο στήθος, η ταχυκαρδία, η δύσπνοια, η ζάλη και ο κρύος ιδρώτας μπορούν να εμφανιστούν τόσο σε μια κρίση πανικού όσο και σε ένα οξύ καρδιακό επεισόδιο. Αυτή η ομοιότητα εξηγεί γιατί η σκέψη «είναι άγχος ή καρδιά;» μπορεί να γίνει τόσο τρομακτική.

Υπάρχει, όμως, ένα κρίσιμο σημείο που χρειάζεται να ειπωθεί από την αρχή: δεν υπάρχει ασφαλής τρόπος να αποκλείσει κάποιος μόνος του ένα καρδιολογικό πρόβλημα βασιζόμενος αποκλειστικά στο πώς αισθάνεται ο πόνος. Οι καρδιολογικές οδηγίες δεν αντιμετωπίζουν τη διάκριση ως ένα απλό τεστ συμπτωμάτων. Χρησιμοποιούν το ιστορικό, την κλινική εξέταση, το ηλεκτροκαρδιογράφημα, τις εξετάσεις αίματος και μια δομημένη εκτίμηση κινδύνου (Gulati et al., 2021).

Επείγουσα ασφάλεια: Αν υπάρχει καινούργιος, έντονος, επίμονος ή διαφορετικός από το συνηθισμένο πόνος, πίεση ή δυσφορία στο στήθος —ιδίως μαζί με δύσπνοια, λιποθυμική τάση, κρύο ιδρώτα, ναυτία ή ενόχληση που επεκτείνεται σε χέρι, πλάτη, λαιμό, γνάθο ή άνω κοιλιά— χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση. Στην Ελλάδα μπορείτε να καλέσετε 112 ή 166. Μην θεωρήσετε ένα νέο επεισόδιο «απλώς άγχος» επειδή έχετε ξαναπάθει κρίση πανικού.

Το άρθρο δεν έχει σκοπό να σας μάθει να κάνετε αυτοδιάγνωση. Στόχος του είναι να εξηγήσει γιατί τα δύο μοιάζουν, τι τονίζουν οι καρδιολόγοι, ποιες παρανοήσεις μπορεί να γίνουν επικίνδυνες και γιατί ο φόβος για την καρδιά μπορεί να επιμένει ακόμη και όταν οι εξετάσεις είναι φυσιολογικές.

Γιατί η κρίση πανικού μοιάζει τόσο πολύ με καρδιακό επεισόδιο;

Η κρίση πανικού είναι μια απότομη έξαρση έντονου φόβου ή δυσφορίας. Μπορεί να συνοδεύεται από γρήγορο ή δυνατό καρδιακό παλμό, εφίδρωση, τρέμουλο, δυσκολία στην αναπνοή, ζάλη, μούδιασμα, ναυτία και πόνο στο στήθος. Συχνά εμφανίζεται και η αίσθηση ότι «κάτι πολύ κακό συμβαίνει», ότι το άτομο χάνει τον έλεγχο ή ότι πρόκειται να πεθάνει (National Institute of Mental Health [NIMH], n.d.).

Τα συμπτώματα αυτά δεν είναι φανταστικά. Όταν ενεργοποιείται ο μηχανισμός συναγερμού του οργανισμού:

• αυξάνονται οι καρδιακοί παλμοί,
• η αναπνοή μπορεί να γίνει γρήγορη και ρηχή,
• οι μύες του θώρακα και των ώμων σφίγγουν,
• αλλάζει η κατανομή της προσοχής προς το σώμα,
• και φυσιολογικές αισθήσεις μπορεί να γίνουν πολύ πιο έντονες και απειλητικές.

Η γρήγορη αναπνοή μπορεί επίσης να συνδεθεί με ζάλη, αίσθημα αστάθειας, μυρμήγκιασμα ή μούδιασμα. Το μυϊκό σφίξιμο μπορεί να προκαλέσει πόνο ή πίεση στο στήθος. Όταν ο άνθρωπος ερμηνεύσει αυτές τις αισθήσεις ως ένδειξη εμφράγματος, ο φόβος αυξάνεται ακόμη περισσότερο. Η μεγαλύτερη αγωνία ενισχύει τη σωματική διέγερση και δημιουργείται ένας αυτοτροφοδοτούμενος κύκλος:

αίσθηση στο σώμα → καταστροφική ερμηνεία → φόβος → εντονότερη σωματική αίσθηση → μεγαλύτερη βεβαιότητα ότι υπάρχει κίνδυνος.

Αυτός ο κύκλος εξηγεί γιατί μια κρίση πανικού μπορεί να είναι εξαιρετικά πειστική. Δεν μοιάζει απλώς με κίνδυνο. Εκείνη τη στιγμή, ολόκληρος ο οργανισμός συμπεριφέρεται σαν να υπάρχει κίνδυνος.

Τι συμβαίνει στο έμφραγμα;

Το έμφραγμα του μυοκαρδίου συμβαίνει όταν η παροχή αίματος σε μέρος του καρδιακού μυός περιορίζεται ή διακόπτεται, συνήθως εξαιτίας απόφραξης σε στεφανιαία αρτηρία. Πρόκειται για επείγουσα κατάσταση, επειδή η καθυστέρηση στη θεραπεία μπορεί να αυξήσει τη βλάβη στον καρδιακό μυ.

Η ενόχληση δεν περιγράφεται πάντοτε ως «πόνος». Μπορεί να γίνει αντιληπτή ως:

• πίεση,
• βάρος,
• σφίξιμο,
• κάψιμο,
• πληρότητα,
• ή γενικότερη δυσφορία.

Μπορεί να εντοπίζεται στο κέντρο του στήθους ή να γίνεται αισθητή στους ώμους, στα χέρια, στην πλάτη, στον λαιμό, στη γνάθο ή στην άνω κοιλιά. Μπορεί επίσης να συνυπάρχουν δύσπνοια, ναυτία, εφίδρωση, ζάλη ή ασυνήθιστη κόπωση. Οι σύγχρονες οδηγίες τονίζουν ότι η δυσφορία εκτός του θώρακα και η δύσπνοια μπορεί να αποτελούν ισοδύναμα στηθάγχης και ότι οι γυναίκες είναι πιθανότερο να αναφέρουν συνοδά συμπτώματα όπως ναυτία και δύσπνοια (Gulati et al., 2021).

Αυτός είναι και ο λόγος που η παλιά έκφραση «τυπικός ή άτυπος πόνος» θεωρείται προβληματική. Ένας άνθρωπος δεν χρειάζεται να παρουσιάζει τη δραματική εικόνα που βλέπουμε στις ταινίες για να χρειάζεται επείγουσα εκτίμηση.

Κρίση πανικού ή έμφραγμα: υπάρχουν ενδείξεις που βοηθούν;

Ορισμένα μοτίβα μπορεί να προσανατολίσουν τον γιατρό, αλλά κανένα μεμονωμένο χαρακτηριστικό δεν αρκεί για ασφαλή διάγνωση.

Μια κρίση πανικού συχνά:

• αρχίζει απότομα και φτάνει σε μεγάλη ένταση μέσα σε λίγα λεπτά,
• συνοδεύεται από έντονο φόβο, αίσθηση επικείμενης καταστροφής ή απώλειας ελέγχου,
• περιλαμβάνει τρέμουλο, μούδιασμα, αίσθημα πνιγμού ή αποπραγματοποίηση,
• και μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και χωρίς εμφανή εξωτερικό κίνδυνο.

Ένα καρδιακό επεισόδιο μπορεί:

• να εμφανιστεί ως πίεση, βάρος, σφίξιμο ή κάψιμο,
• να αυξάνεται σταδιακά ή να επιμένει,
• να σχετίζεται με σωματική προσπάθεια, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και σε ηρεμία,
• να συνοδεύεται από δύσπνοια, κρύο ιδρώτα, ναυτία, ζάλη ή ενόχληση σε άλλα σημεία του άνω σώματος.

Ωστόσο, τα όρια δεν είναι καθαρά. Μια κρίση πανικού μπορεί να προκαλέσει έντονη πίεση στο στήθος. Ένα έμφραγμα μπορεί να αρχίσει ξαφνικά και να προκαλέσει πανικό. Καρδιακή ισχαιμία μπορεί να παρουσιαστεί με οξύ ή διαξιφιστικό πόνο, ιδιαίτερα σε γυναίκες, ηλικιωμένους ανθρώπους ή ανθρώπους με διαβήτη. Αντίστοιχα, το ότι ο πόνος υποχωρεί δεν αποκλείει ένα καρδιακό αίτιο.

Σε μελέτη ανθρώπων που προσήλθαν στα επείγοντα με πόνο στο στήθος, τα συνήθη στοιχεία του ιστορικού και τα συμπτώματα δεν μπορούσαν να ξεχωρίσουν αξιόπιστα ποιοι είχαν και ποιοι δεν είχαν διαταραχή πανικού (Greenslade et al., 2017). Αυτό δεν σημαίνει ότι ο γιατρός αγνοεί τα συμπτώματα. Σημαίνει ότι τα συνδυάζει με αντικειμενική αξιολόγηση και με το συνολικό προφίλ κινδύνου.

Τι λένε οι καρδιολόγοι;

Το βασικό μήνυμα των σύγχρονων καρδιολογικών οδηγιών είναι ότι ο οξύς πόνος ή η δυσφορία στο στήθος χρειάζεται έγκαιρη και δομημένη αξιολόγηση, όχι εικασία.

Η αξιολόγηση μπορεί να περιλαμβάνει:

Αναλυτικό ιστορικό

Ο γιατρός εξετάζει πότε άρχισε η ενόχληση, πόσο διαρκεί, αν μεταβάλλεται, τι την προκαλεί ή την ανακουφίζει, ποια άλλα συμπτώματα υπάρχουν και αν το επεισόδιο διαφέρει από προηγούμενα.

Καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου

Η ηλικία, το κάπνισμα, η υπέρταση, ο διαβήτης, η υψηλή χοληστερόλη, το προσωπικό και οικογενειακό ιστορικό και άλλοι παράγοντες επηρεάζουν την εκτίμηση. Δεν χρησιμοποιούνται, όμως, για να απορριφθεί αυτομάτως ένα σύμπτωμα σε έναν νεότερο άνθρωπο.

Ηλεκτροκαρδιογράφημα και εξετάσεις αίματος

Το ηλεκτροκαρδιογράφημα είναι σημαντικό για την αναζήτηση ενδείξεων οξέος στεφανιαίου συνδρόμου. Οι μετρήσεις υψηλής ευαισθησίας καρδιακής τροπονίνης χρησιμοποιούνται για την ανίχνευση ή τον αποκλεισμό βλάβης του καρδιακού μυός. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να χρειάζονται επαναληπτικές μετρήσεις και όχι μόνο ένα μεμονωμένο αποτέλεσμα (Gulati et al., 2021).

Δομημένη εκτίμηση κινδύνου

Οι γιατροί δεν αποφασίζουν μόνο από το αν ο πόνος «μοιάζει καρδιακός». Χρησιμοποιούν κλινικά πρωτόκολλα που συνδυάζουν συμπτώματα, ιστορικό, ηλεκτροκαρδιογράφημα, βιοδείκτες και άλλες πληροφορίες. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες για τα οξέα στεφανιαία σύνδρομα δίνουν επίσης έμφαση στη γρήγορη διάγνωση και διαστρωμάτωση κινδύνου (Byrne et al., 2023).

Αφού ένας άνθρωπος αξιολογηθεί ως χαμηλού κινδύνου από επαγγελματία υγείας, δεν χρειάζεται πάντοτε ατελείωτη επανάληψη επειγόντων εξετάσεων. Χρειάζεται, όμως, σαφές πλάνο: ποιο ήταν το συμπέρασμα, τι άλλο μπορεί να εξηγεί τα συμπτώματα, ποια σημεία απαιτούν επανεκτίμηση και πώς θα αντιμετωπιστεί ο φόβος που παραμένει.

Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια;

Ζητήστε άμεση βοήθεια όταν υπάρχει:

• νέα ή ανεξήγητη πίεση, βάρος, σφίξιμο ή πόνος στο στήθος,
• ενόχληση που επιμένει, επανέρχεται ή χειροτερεύει,
• πόνος ή δυσφορία που επεκτείνεται σε χέρι, ώμο, πλάτη, λαιμό, γνάθο ή άνω κοιλιά,
• δύσπνοια, κρύος ιδρώτας, ναυτία, έντονη αδυναμία ή ζάλη,
• λιποθυμία ή αίσθηση ότι πρόκειται να λιποθυμήσετε,
• συμπτώματα που εμφανίστηκαν κατά τη σωματική προσπάθεια,
• ή επεισόδιο διαφορετικό από τις προηγούμενες κρίσεις πανικού.

Η ασφαλέστερη αρχή είναι απλή: όταν υπάρχει αμφιβολία για ένα νέο ή σοβαρό σύμπτωμα, προηγείται η ιατρική αξιολόγηση. Το ιστορικό κρίσεων πανικού δεν λειτουργεί ως προστασία απέναντι σε καρδιολογικά ή άλλα οργανικά προβλήματα.

Συχνές παρανοήσεις για το «άγχος ή καρδιά»

Η έρευνα δείχνει ότι πολλοί άνθρωποι με μη καρδιακό πόνο στο στήθος δεν λαμβάνουν μια συνεκτική εξήγηση για το τι τους συμβαίνει. Σε ποιοτική μελέτη, οι συμμετέχοντες συχνά κατανοούσαν ότι το στρες μπορεί να παίζει ρόλο, αλλά δεν ήξεραν πώς μπορεί να προκαλεί πραγματικό πόνο. Η έλλειψη αυτής της εξήγησης άφηνε χώρο στην αμφιβολία και στον φόβο (Webster et al., 2015).

Μερικές από τις πιο συνηθισμένες παρανοήσεις είναι οι εξής:

«Αν ο πόνος είναι οξύς ή σαν τσίμπημα, είναι σίγουρα άγχος»

Όχι. Ο τρόπος με τον οποίο περιγράφεται ο πόνος μπορεί να προσφέρει πληροφορίες, αλλά δεν αποκλείει μόνος του καρδιακή αιτία. Οι καρδιολογικές οδηγίες επισημαίνουν ότι οξύς ή διαξιφιστικός πόνος μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε ορισμένους ανθρώπους με ισχαιμία (Gulati et al., 2021).

«Αν ο πόνος απλώνεται στο χέρι, είναι σίγουρα έμφραγμα»

Η επέκταση του πόνου αυξάνει την ανησυχία και χρειάζεται αξιολόγηση, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της διάγνωση. Μυοσκελετικός πόνος, νευρικός ερεθισμός και έντονη μυϊκή τάση μπορούν επίσης να προκαλέσουν ενόχληση στον ώμο ή στο χέρι.

«Αφού ένιωσα πρώτα φόβο, είναι κρίση πανικού»

Ο φόβος μπορεί να προηγηθεί μιας κρίσης πανικού, αλλά μπορεί επίσης να εμφανιστεί ως φυσιολογική αντίδραση σε ένα πραγματικό, ξαφνικό σωματικό σύμπτωμα. Η παρουσία φόβου δεν αποδεικνύει ψυχολογική αιτία.

«Αν είμαι νέος ή γυμνασμένος, δεν μπορεί να είναι η καρδιά»

Ο συνολικός κίνδυνος μπορεί να είναι χαμηλότερος, αλλά όχι μηδενικός. Η ηλικία και η φυσική κατάσταση είναι μόνο μέρος της κλινικής εκτίμησης.

«Αφού οι εξετάσεις ήταν φυσιολογικές, ο πόνος ήταν στο μυαλό μου»

Ο μη καρδιακός πόνος είναι πραγματικός. Μπορεί να σχετίζεται με μυοσκελετικούς, γαστρεντερικούς, αναπνευστικούς ή ψυχοφυσιολογικούς μηχανισμούς. Το «δεν βρέθηκε καρδιακή βλάβη» δεν σημαίνει «δεν ένιωσες τίποτα».

«Αν έχω κρίσεις πανικού, όλες οι μελλοντικές ταχυκαρδίες είναι πανικός»

Όχι. Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει διαταραχή πανικού και ταυτόχρονα μια ανεξάρτητη σωματική πάθηση. Κάθε νέο, διαφορετικό ή ανησυχητικό σύμπτωμα χρειάζεται να αξιολογείται με βάση το πλαίσιο και τις ιατρικές οδηγίες.

«Μία ακόμη εξέταση θα εξαφανίσει οριστικά τον φόβο»

Οι εξετάσεις είναι απαραίτητες όταν ενδείκνυνται ιατρικά. Δεν λειτουργούν, όμως, πάντοτε ως θεραπεία της αγωνίας. Συστηματική ανασκόπηση βρήκε ότι, σε ανθρώπους με χαμηλή πιθανότητα σοβαρής νόσου, οι διαγνωστικές εξετάσεις από μόνες τους δεν μείωναν σταθερά την ανησυχία για την υγεία ή την επιμονή των συμπτωμάτων (Rolfe & Burton, 2013).

Γιατί φοβάμαι ενώ οι εξετάσεις είναι φυσιολογικές;

Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό ερώτημα. Η επιμονή του φόβου δεν σημαίνει ότι είστε παράλογος, ούτε ότι δεν εμπιστεύεστε συνειδητά τον γιατρό σας. Συνήθως σημαίνει ότι ο μηχανισμός συναγερμού έχει μάθει να αντιμετωπίζει ορισμένες σωματικές αισθήσεις ως απειλή.

1. Η εμπειρία ήταν πραγματικά τρομακτική

Μια έντονη κρίση με πόνο στο στήθος και δύσπνοια μπορεί να αποθηκευτεί στη μνήμη ως εμπειρία απειλής. Μετά το πρώτο επεισόδιο, ακόμη και ένας μικρός επιπλέον παλμός μπορεί να λειτουργεί σαν υπενθύμιση: «Αρχίζει πάλι».

2. Η προσοχή στρέφεται συνεχώς προς την καρδιά

Ο άνθρωπος αρχίζει να παρακολουθεί τον σφυγμό, την αναπνοή και κάθε αίσθηση στο στήθος. Αυτή η υπερεπαγρύπνηση αυξάνει την πιθανότητα να εντοπιστούν φυσιολογικές διακυμάνσεις που προηγουμένως περνούσαν απαρατήρητες.

Το να αισθάνεται κάποιος έναν παλμό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τον αξιολογεί με ακρίβεια. Μετα-ανάλυση δεν βρήκε σταθερή σχέση ανάμεσα στο άγχος και στην αντικειμενικά ακριβή αντίληψη των καρδιακών παλμών, γεγονός που υπογραμμίζει τη διαφορά ανάμεσα στην έντονη προσοχή και στην ακριβή ερμηνεία των σωματικών σημάτων (Adams et al., 2022).

3. Η σκέψη μετακινείται από το «πιθανό» στο «δυνατό»

Μετά τις φυσιολογικές εξετάσεις, ο φόβος συχνά δεν λέει «είναι πιθανό να έχω πρόβλημα». Λέει: «Κι αν υπάρχει έστω μία πιθανότητα;». Η ανάγκη για απόλυτη βεβαιότητα είναι αδύνατο να ικανοποιηθεί πλήρως, επειδή καμία ιατρική εξέταση δεν αποτελεί εγγύηση για κάθε πιθανή πάθηση και για όλο το μέλλον.

4. Η ανακούφιση από τη διαβεβαίωση κρατά λίγο

Η μέτρηση του σφυγμού, η αναζήτηση συμπτωμάτων στο διαδίκτυο, η ερώτηση σε συγγενείς ή η επανάληψη εξετάσεων μπορεί να μειώνει προσωρινά το άγχος. Επειδή όμως η ανακούφιση έρχεται μετά τον έλεγχο, ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι ο έλεγχος ήταν αναγκαίος για να παραμείνει κανείς ασφαλής.

Έτσι δημιουργείται ένας δεύτερος κύκλος:

αμφιβολία → έλεγχος ή διαβεβαίωση → προσωρινή ανακούφιση → επιστροφή της αμφιβολίας → νέος έλεγχος.

Η σύγχρονη βιβλιογραφία για το άγχος υγείας περιγράφει ακριβώς αυτή τη σχέση ανάμεσα στην καταστροφική ερμηνεία, στη σωματική παρακολούθηση, στην αναζήτηση διαβεβαίωσης και στη διατήρηση του φόβου (Kikas et al., 2024).

5. Το «όλα είναι καλά» δεν εξηγεί τι προκαλεί τα συμπτώματα

Όταν ο άνθρωπος ακούει μόνο «η καρδιά σου είναι καλά», μπορεί να μένει με την απορία: «Τότε γιατί πονάω;». Η απουσία μιας εναλλακτικής, κατανοητής εξήγησης μπορεί να κάνει το φυσιολογικό αποτέλεσμα να μοιάζει προσωρινό ή ελλιπές.

Η μελέτη των Webster και συνεργατών (2015) έδειξε ότι άνθρωποι με μη καρδιακό πόνο στο στήθος συχνά δυσκολεύονταν να συνδέσουν το στρες με τους σωματικούς μηχανισμούς του πόνου. Δεν αρκεί να ειπωθεί ότι «είναι ψυχολογικό». Χρειάζεται μια εξήγηση που να αναγνωρίζει ότι το σώμα πονά πραγματικά και να περιγράφει πώς το νευρικό σύστημα, η αναπνοή, η μυϊκή ένταση, η προσοχή και ο φόβος αλληλεπιδρούν.

Τι μπορεί να βοηθήσει μετά από φυσιολογικό καρδιολογικό έλεγχο;

Το πρώτο βήμα δεν είναι να αγνοήσετε το σώμα σας. Είναι να δημιουργήσετε έναν ασφαλή τρόπο να το ακούτε χωρίς κάθε αίσθηση να μετατρέπεται αυτομάτως σε συναγερμό.

Ζητήστε σαφές ιατρικό πλάνο

Μετά την αξιολόγηση, είναι χρήσιμο να γνωρίζετε:

• τι ακριβώς ελέγχθηκε,
• ποιο ήταν το συμπέρασμα του γιατρού,
• αν χρειάζεται προγραμματισμένη παρακολούθηση,
• ποια συμπτώματα απαιτούν άμεση επανεκτίμηση,
• και ποιες άλλες αιτίες μπορεί να εξεταστούν.

Ένα σαφές πλάνο είναι διαφορετικό από τη συνεχή, άναρχη αναζήτηση εξετάσεων.

Περιορίστε σταδιακά τον καταναγκαστικό έλεγχο

Το συνεχές μέτρημα παλμών, το οξυμέτρο χωρίς ιατρική οδηγία, το άγγιγμα του στήθους και η αναζήτηση συμπτωμάτων στο διαδίκτυο μπορεί να κρατούν την προσοχή εγκλωβισμένη στον φόβο. Η μείωσή τους χρειάζεται να γίνεται σταδιακά και όχι ως απαγόρευση, ιδιαίτερα όταν η συμπεριφορά έχει γίνει βασικός τρόπος ανακούφισης.

Επιστρέψτε στη δραστηριότητα με ιατρική καθοδήγηση

Μετά τον αποκλεισμό αντένδειξης από τον γιατρό, η σταδιακή επιστροφή σε περπάτημα, άσκηση και καθημερινές δραστηριότητες μπορεί να βοηθήσει τον εγκέφαλο να μάθει ότι η αύξηση των παλμών δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με καταστροφή. Η αποφυγή κάθε κόπωσης προσφέρει βραχυπρόθεσμη ασφάλεια, αλλά μπορεί να ενισχύσει μακροπρόθεσμα τον φόβο.

Τυχαιοποιημένη μελέτη σε ανθρώπους με μη καρδιακό πόνο στο στήθος έδειξε ότι διαδικτυακή γνωσιακή-συμπεριφορική παρέμβαση με έμφαση και στη σωματική δραστηριότητα μπορούσε να μειώσει το καρδιακό άγχος και να βελτιώσει την ποιότητα ζωής (Thesen et al., 2022).

Μάθετε να αναγνωρίζετε την καταστροφική ερμηνεία

Η φράση «νιώθω την καρδιά μου» είναι παρατήρηση. Η φράση «άρα παθαίνω έμφραγμα» είναι ερμηνεία. Η διάκριση δεν ακυρώνει το σύμπτωμα. Δημιουργεί έναν μικρό χώρο ανάμεσα στην αίσθηση και στο συμπέρασμα.

Αναζητήστε ψυχοθεραπευτική βοήθεια όταν ο φόβος επιμένει

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να είναι χρήσιμη όταν:

• οι εξετάσεις είναι καθησυχαστικές αλλά η αγωνία επιστρέφει,
• αποφεύγετε άσκηση, μετακινήσεις ή να μένετε μόνος,
• μετράτε συχνά τον σφυγμό ή αναζητάτε διαβεβαίωση,
• επισκέπτεστε επανειλημμένα γιατρούς χωρίς να νιώθετε ασφαλής,
• οι κρίσεις πανικού περιορίζουν την καθημερινότητα,
• ή η σκέψη του εμφράγματος καταλαμβάνει μεγάλο μέρος της ημέρας.

Πώς βοηθά η ψυχοθεραπεία;

Η πιο άμεσα μελετημένη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση για τη διαταραχή πανικού, το άγχος υγείας και το καρδιακό άγχος είναι η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία. Μπορεί να δουλέψει με τις καταστροφικές ερμηνείες, τις συμπεριφορές ελέγχου, την αποφυγή και τη σταδιακή έκθεση σε ασφαλείς σωματικές αισθήσεις ή δραστηριότητες. Το NICE προτείνει την CBT ως βασική ψυχολογική θεραπεία για τη διαταραχή πανικού (National Institute for Health and Care Excellence [NICE], 2020).

Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία μπορεί να προσεγγίσει το σύμπτωμα και από μια συμπληρωματική οπτική. Το ερώτημα δεν είναι μόνο «πώς θα σταματήσει η ταχυκαρδία;», αλλά και:

• Πότε εμφανίστηκε για πρώτη φορά ο φόβος για την καρδιά;
• Με ποιες εμπειρίες απώλειας, ασθένειας, αιφνίδιου κινδύνου ή αδυναμίας συνδέεται;
• Τι σημαίνει για τον συγκεκριμένο άνθρωπο η αίσθηση ότι δεν ελέγχει το σώμα του;
• Ποια συναισθήματα ή συγκρούσεις μπορεί να εκφράζονται μέσα από τον συναγερμό;
• Πώς η ανάγκη για βεβαιότητα επηρεάζει τις σχέσεις, τις αποφάσεις και την καθημερινότητά του;
• Τι συμβαίνει όταν χρειάζεται να εμπιστευτεί έναν γιατρό, έναν θεραπευτή ή το ίδιο του το σώμα;

Η θεραπεία δεν επιδιώκει να πείσει τον άνθρωπο ότι «δεν έχει τίποτα». Προσπαθεί να τον βοηθήσει να διακρίνει τον κατάλληλο ιατρικό έλεγχο από τον φαύλο κύκλο του φόβου, να αντέχει καλύτερα την αβεβαιότητα και να κατανοεί το προσωπικό νόημα που έχει αποκτήσει η καρδιά ως σημείο κινδύνου.

Η ειδική ερευνητική τεκμηρίωση για ψυχοδυναμική θεραπεία στον μη καρδιακό πόνο στο στήθος είναι περιορισμένη σε σύγκριση με την CBT. Για αυτό χρειάζεται ειλικρίνεια ως προς τα δεδομένα. Παρ’ όλα αυτά, όταν ο φόβος συνδέεται με ευρύτερα μοτίβα άγχους, σχέσεων, απώλειας, ελέγχου ή σωματικής ευαλωτότητας, μια ψυχοδυναμική διερεύνηση μπορεί να προσφέρει χώρο για βαθύτερη κατανόηση.

Τι μπορώ να κάνω την ώρα που ξεκινά ο πανικός;

Αυτές οι οδηγίες αφορούν επεισόδια που έχουν ήδη αξιολογηθεί ιατρικά και αναγνωρίζονται ως μέρος ενός γνωστού μοτίβου πανικού. Δεν χρησιμοποιούνται για να αγνοηθεί ένα νέο ή διαφορετικό σύμπτωμα.

1. Ελέγξτε πρώτα αν το επεισόδιο είναι διαφορετικό. Αν είναι νέο, πιο έντονο, παρατεταμένο ή συνοδεύεται από επείγοντα σημεία, ζητήστε ιατρική βοήθεια.
2. Καθίστε σε ένα ασφαλές σημείο και προσανατολιστείτε στον χώρο. Παρατηρήστε τι βλέπετε και τι ακούτε, ώστε η προσοχή να μην παραμένει αποκλειστικά στην καρδιά.
3. Αφήστε την εκπνοή να γίνει λίγο πιο αργή. Μην προσπαθείτε να πάρετε συνεχώς πολύ βαθιές αναπνοές, γιατί αυτό μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα υπεραερισμού.
4. Ονομάστε την εμπειρία χωρίς απόλυτες διαβεβαιώσεις. Για παράδειγμα: «Αναγνωρίζω τον συναγερμό του σώματός μου. Θα ακολουθήσω το πλάνο που έχω συζητήσει με τον γιατρό και τον θεραπευτή μου».
5. Αποφύγετε τις επαναλαμβανόμενες μετρήσεις. Ένας έλεγχος που επαναλαμβάνεται κάθε λίγα λεπτά συνήθως τροφοδοτεί την αμφιβολία.
6. Καταγράψτε αργότερα το πλαίσιο. Τι προηγήθηκε; Υπήρχε κόπωση, ένταση, καφές, σύγκρουση, φόβος, αίσθηση εγκλωβισμού ή μια σκέψη για την υγεία; Η καταγραφή βοηθά να φανεί το μοτίβο χωρίς να γίνεται εμμονική παρακολούθηση.

Συχνές ερωτήσεις

Μπορεί το άγχος να προκαλέσει πραγματικό πόνο στο στήθος;

Ναι. Η μυϊκή ένταση, οι αλλαγές στην αναπνοή, η ενεργοποίηση του αυτόνομου νευρικού συστήματος και η έντονη εστίαση στις σωματικές αισθήσεις μπορούν να προκαλέσουν ή να ενισχύσουν πραγματικό πόνο. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πόνος οφείλεται στο άγχος. Πρώτα χρειάζεται η κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.

Οι φυσιολογικές εξετάσεις σημαίνουν ότι είναι σίγουρα κρίση πανικού;

Όχι αυτομάτως. Οι φυσιολογικές εξετάσεις μειώνουν την πιθανότητα των παθήσεων που αξιολογήθηκαν, ανάλογα με το είδος και τον χρόνο της εξέτασης. Η τελική ερμηνεία ανήκει στον γιατρό. Αν τα συμπτώματα επιμένουν, μπορεί να χρειάζεται διερεύνηση άλλων σωματικών αιτιών ή αξιολόγηση για πανικό και άγχος υγείας.

Μπορούν να συνυπάρχουν διαταραχή πανικού και καρδιολογικό πρόβλημα;

Ναι. Η μία διάγνωση δεν αποκλείει την άλλη. Για αυτό οι επαγγελματίες ψυχικής υγείας δεν πρέπει να αποδίδουν αυτόματα κάθε σύμπτωμα στο άγχος και οι γιατροί δεν πρέπει να θεωρούν ότι η ψυχολογική επιβάρυνση είναι ασήμαντη.

Η κρίση πανικού προκαλεί έμφραγμα;

Η κρίση πανικού και το έμφραγμα είναι διαφορετικές καταστάσεις. Η κρίση πανικού δεν προκαλεί απόφραξη στεφανιαίας αρτηρίας και τα συμπτώματά της συνήθως υποχωρούν χωρίς καρδιακή βλάβη. Επειδή όμως η συμπτωματολογία αλληλεπικαλύπτεται και επειδή ένας άνθρωπος μπορεί να έχει και καρδιαγγειακούς παράγοντες κινδύνου, ένα νέο επεισόδιο δεν πρέπει να διαγιγνώσκεται μόνο του ως πανικός.

Πότε είναι κατάλληλη στιγμή να μιλήσω με ψυχολόγο;

Όταν ο ιατρικός έλεγχος έχει γίνει, αλλά ο φόβος εξακολουθεί να περιορίζει τη ζωή σας. Δεν χρειάζεται να περιμένετε να εξαφανιστούν πλήρως τα συμπτώματα ή να αποκτήσετε απόλυτη βεβαιότητα. Η ψυχοθεραπεία μπορεί να λειτουργεί παράλληλα με την κατάλληλη ιατρική παρακολούθηση.

Συμπέρασμα

Η κρίση πανικού και το έμφραγμα μπορούν να μοιράζονται πόνο στο στήθος, ταχυκαρδία, δύσπνοια, ζάλη, εφίδρωση και έντονο φόβο. Για αυτό η απάντηση στο «άγχος ή καρδιά;» δεν πρέπει να βασίζεται σε ένα διαδικτυακό τεστ ή σε έναν γενικό κανόνα.

Για ένα νέο ή ανησυχητικό σύμπτωμα, η σωστή κίνηση είναι η άμεση ιατρική αξιολόγηση. Όταν η καρδιολογική διερεύνηση είναι καθησυχαστική αλλά ο φόβος παραμένει, το επόμενο βήμα δεν είναι απαραίτητα άλλη μία εξέταση. Μπορεί να είναι η κατανόηση του κύκλου ανάμεσα στη σωματική αίσθηση, στην καταστροφική ερμηνεία, στην υπερεπαγρύπνηση και στην αναζήτηση διαβεβαίωσης.

Το ζητούμενο δεν είναι να αγνοήσετε το σώμα σας. Είναι να μπορείτε να ανταποκρίνεστε σε αυτό με ασφάλεια, χωρίς κάθε παλμός να μετατρέπεται σε προαναγγελία καταστροφής.

Μπορείτε να διαβάσετε περισσότερα στις σελίδες Κρίσεις πανικού και Ψυχοθεραπεία για άγχος.

Βιβλιογραφία

Adams, K. L., Edwards, A., Peart, C., Ellett, L., Mendes, I., Bird, G., & Murphy, J. (2022). The association between anxiety and cardiac interoceptive accuracy: A systematic review and meta-analysis. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 140, 104754. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2022.104754

Byrne, R. A., Rossello, X., Coughlan, J. J., Barbato, E., Berry, C., Chieffo, A., Claeys, M. J., Dan, G.-A., Dweck, M. R., Galbraith, M., Gilard, M., Hinterbuchner, L., Jankowska, E. A., Jüni, P., Kimura, T., Kunadian, V., Leosdottir, M., Lorusso, R., Pedretti, R. F. E., … Ibanez, B. (2023). 2023 ESC guidelines for the management of acute coronary syndromes. European Heart Journal, 44(38), 3720–3826. https://doi.org/10.1093/eurheartj/ehad191

Greenslade, J. H., Hawkins, T., Parsonage, W., & Cullen, L. (2017). Panic disorder in patients presenting to the emergency department with chest pain: Prevalence and presenting symptoms. Heart, Lung and Circulation, 26(12), 1310–1316. https://doi.org/10.1016/j.hlc.2017.01.001

Gulati, M., Levy, P. D., Mukherjee, D., Amsterdam, E., Bhatt, D. L., Birtcher, K. K., Blankstein, R., Boyd, J., Bullock-Palmer, R. P., Conejo, T., Diercks, D. B., Gentile, F., Greenwood, J. P., Hess, E. P., Hollenberg, S. M., Jaber, W. A., Jneid, H., Joglar, J. A., Morrow, D. A., … Shaw, L. J. (2021). 2021 AHA/ACC/ASE/CHEST/SAEM/SCCT/SCMR guideline for the evaluation and diagnosis of chest pain. Circulation, 144(22), e368–e454. https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000001029

Kikas, K., Werner-Seidler, A., Upton, E., & Newby, J. (2024). Illness anxiety disorder: A review of the current research and future directions. Current Psychiatry Reports, 26(7), 331–339. https://doi.org/10.1007/s11920-024-01507-2

National Institute for Health and Care Excellence. (2020). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: Management (Clinical guideline CG113). https://www.nice.org.uk/guidance/cg113

National Institute of Mental Health. (n.d.). Panic disorder: What you need to know. Retrieved July 20, 2026, from https://www.nimh.nih.gov/health/publications/panic-disorder-when-fear-overwhelms

Rolfe, A., & Burton, C. (2013). Reassurance after diagnostic testing with a low pretest probability of serious disease: Systematic review and meta-analysis. JAMA Internal Medicine, 173(6), 407–416. https://doi.org/10.1001/jamainternmed.2013.2762

Thesen, T., Himle, J. A., Martinsen, E. W., Walseth, L. T., Thorup, F., Gallefoss, F., & Jonsbu, E. (2022). Effectiveness of internet-based cognitive behavioral therapy with telephone support for noncardiac chest pain: Randomized controlled trial. Journal of Medical Internet Research, 24(1), e33631. https://doi.org/10.2196/33631

Webster, R., Thompson, A. R., & Norman, P. (2015). “Everything’s fine, so why does it happen?” A qualitative investigation of patients’ perceptions of noncardiac chest pain. Journal of Clinical Nursing, 24(13–14), 1936–1945. https://doi.org/10.1111/jocn.12841